Birtakım Farklı Kelimeler: Kleptomani ve Piromani

(Bu yazının okunma süresi yaklaşık olarak 4 dakika sürmektedir.)

Serinin üçüncü yazısına hepiniz hoş geldiniz! Umarım bu yıl sizin için güzel başlamıştır. Yeni yılın ilk ayında yepyeni kelimelerimizle 2023’ün açılışını yapıyor olacağım. Bu ay değişiklik yaparak iki tane kelime üzerinde konuşmak istedim. Terim olarak farklı ama aynı kategori altında bulunan bu iki kelimeyi, sözü daha fazla uzatmadan anlatmaya başlayalım.

Kleptomani, basit olarak kişilerin ihtiyacı olmamasına rağmen maddi değeri düşük nesneleri çalmaya yönelik durdurulamaz bir isteğe sahip olmalarına verilen addır. Bunun yanında Piromani, herhangi bir kundaklama, (siyasi bir ideolojinin hareketi olarak ya da intikam için yapmaktan ziyade) tamamen kişisel haz için yangın çıkarma eylemine verilen addır. 

Yukarıda bahsetmiş olduğum iki psikolojik rahatsızlık da Dürtü Kontrol Bozuklukları adı altında sıralanmaktadır. Dürtü kontrol bozukluğu olan hastalarda belirgin olarak yaşanan, isteklerine karşı koyamayıp sürekli olarak eylemi gerçekleştirmeleridir. 

Bu kişilerde yaşanan ve sürekli tekrar eden bir kısır döngü hâli de mevcuttur. Bir örnekle açıklarsak kişi bulunduğu ortamda aklına fikir düştükten sonra gerginlik veya haz alma beklentisi içinde olur. Bulunduğu mağazada gördüğü ufak, değersiz bir çift küpe ya da sokakta banklarda otururken elinde çakmakla oynarken karşı konulamaz bir istek belirir çalma veya yakma üzerine. Bunu yanlış olduğunun, bir suç olduğunun farkındadırlar ama içlerindeki istek o kadar yoğundur ki genellikle buna karşı koyamazlar. Kişi küpeyi cebine attığında ya da elinde ki çakmakla yerde bulunan çalıyı ateşe verdiğinde beklenti içine girdiği hazzı almış, doyuma ulaşmış ve artık rahat bir nefes almıştır. 

Olay yaşandıktan sonraki süreçte işler biraz daha değişiyor çünkü Kleptomani ve Piromani hastalarında olaydan sonraki bakış açıları çok farklı uçlarda: Kleptomani hastaları yaptıkları olaydan dolayı yoğun bir suçluluk duygusu hissederken, Piromani hastaları olay sırasında ve sonrasında güçlü bir zevk duygusu içinde oluyor. Bundan dolayı çevreye verdikleri zarardan utanç veya suçluluk duygusu hissetmiyorlar.

Bunun yanında Kleptomani ile gerçek hırsızlık arasında çok temel farklılıklar vardır ve bunun ayrışması önemlidir. Gerçek hırsızlıkta olay planlıdır ve kişinin amacı çaldığı nesneden bir kazanç elde etmek istemesidir. Kleptomanide ise olay planlı değildir, kişinin amacı ihtiyaç duymadığı, karşılayabileceği, değersiz maddeleri o anki dürtüsü ve haz beklentisinden dolayı çalmasıdır. 

İkisi de nadir görülen psikolojik rahatsızlıklardır ve genellikle başka hastalıklarla beraber görülürler. Bu iki hastalık da doğru yardımlarla ve tedavilerle çözülebilir ve üstesinden gelinebilir durumlardır. Çözülmediği takdirde başka hastalıkları beraberinde getirip daha ciddi sorunlarla kişinin yüz yüze gelmesine sebep olabilir. 

Özellikle Kleptomanide çok karşılaşılan olay, gerçekleştirdiği eylemin yanlış olduğunu bilen bireyin bu durumu saklamaya ve kendi içinde çözmeye yönelik bir yol izlemesi ve başarısız olmasıdır. Bu yüzden baş edemediğiniz durumlarda yardım almak sizin mental sağlığınızın gelişimi açısından çok önemli bir seçimdir. Yazımın sonuna gelirken hatırlatmak isterim ki: Hayatta yapabileceğiniz en iyi şey, kendinize sahip çıkmaktır. Bir sonraki yazıya dek iyi günlerde kalın!

Aysima Nesrin Şahin

Referanslar

Tamam, L. (2008). Dürtü Kontrol Bozuklukları [Impulse Control Disorders]. E. Işık, E. Taner ve U. Işık (Ed.), Güncel Klinik Psikiyatri içinde (s. 369-384).

Tamam, L. ve Döngel, B. D. (2018). Disruptive, Impulse Control and Conduct Disorders [Yıkıcı Bozukluklar, Dürtü Kontrol ve Davranım Bozuklukları]. K. O. Karamustafalıoğlu (Ed.), Temel ve Klinik Psikiyatri [Fundamental and Clinical Psychiatry]. Güneş Yayınevi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.