Birtakım Farklı Kelimeler: Sinestezi

(Bu yazının okunma süresi yaklaşık olarak 4 dakika sürmektedir.)

Yazı yazmayı çok aksattığım dönemlerden birindeyken artık bu yazamama döngüsünden çıkma kararı aldım ve işe koyuldum. Instagram keşfetimin beni içine çekip hipnotize ettiğini de fark edince rafa kaldırdığım, üzerine düşünüp araştırmadığım her şeyi tekrardan masaya serdim. Sonra bakarım deyip açmadığım kitapları açtım, bir ara izlerim deyip sonra izlemek üzere kaydettiğim videoları tek tek yerlerinden çıkardım. Dalgın dalgın video karıştırırken gözüme çarpan bir videoyu seçtim ve izlemeye başladım. Çok geçmeden daha önce duymadığım bir sözcük hemen dikkatimi çekti. Videodaki şahıs karşısındakine “Abi sende sinestezi var mı?“  diye attı topu. 40 dakikalık videonun daha ne anlattığını bilmeden direkt çıktım oradan ve araştırmaya başladım.

Sinestezi kısacası “birleşik duyu” olarak açıklanıyor. Basitçe örneklersek balkonunuzda huzur içinde kitabınızı okuyor ya da bir şeyler yudumlayıp keyfinize bakıyorsunuz. Üst kattaki şahıs sanki apartmanda sadece kendisi oturuyormuş gibi müziği son ses açıp sizi rahatsız ederken bu sesin tadını ya da kokusunu almanız gibi bir şey aslında. Hatta daha ötesi bir dışarı çıkayım, biraz nefes alayım, sahilde manzara izleyeyim diye gittiğiniz sahilde, denizin içinin bolca piknikçi çöpleriyle dolu olduğunu gördüğünüzde yeteri kadar tadınız kaçmamış gibi bir de üstüne üstlük o gördüğünüz çöplerin tadını ağzınızın tam içinde hissetmenize benziyor.

Sinesteziyi ilk duyduğumda aklıma direkt haftanın günleri geldi. Kendi adıma konuşursam her haftanın başka bir anlamı ve hissiyatı var benim üzerimde. Mesela cumartesi ve pazarın bana hissettirdikleri çok değişik. Cumartesi, biraz daha çocuk neşesi tadında. Ertesi günün de tatil oluşunun getirdiği bir güven ve rahatlık hissi var. Ama Pazar kesinlikle daha kasvetli. Bir sonraki gün, o sıyrıldığın sorumluluklara döneceğinin habercisidir Pazar günü. Adeta kederli bir son gibi. 

Çok fazla çeşidi olsa da sinestezi basitçe iki çeşit ana başlığa ayrılıyor: Sebebi bilinmeyen, geçici sinestezi ve sonradan kazanılmış sinestezi. İlki çok fazla karşılaşılan bir durum değil ve kaza sonucu başa alınan darbeler ya da beynin spesifik loblarında hasar oluşması sonucunda ortaya çıkıyor. Kişi belli bir süre sonra kendiliğinden normale dönüyor. İkincisinde ise bir hastalık sonucu oluşabilmektedir. Epilepsi hastaları bunun bilinen bir örneğidir. Her zaman olmasa da epilepsi hastaları geçirdikleri nöbetlerden sonra sinestezi deneyimi yaşayabiliyorlar. Bunun dışında LSD ve meskalin gibi psikoaktif ilaç kullanımıyla halüsinasyon benzeri yapay sinestezi deneyimi de yaşamak olasıdır.

Kandinsky, Nabokov, Billie Eilish, Ed Sheeran gibi sanatçılar ve bunun gibi daha birçoğu bu hastalığa sahiptirler. Özellikle Nabakov’un söylemlerine göre: 

“İngilizce alfabedeki uzun “a” harfinde çok hafif bir aşınmış ahşap rengi algılıyorum ama Fransızcanın “a” harfinde cilalı abanoz ağacı çağrışımı yapıyor. Fransızca “on” beni çok şaşırtıyor; onu, küçük bir camdaki alkolün taşmakta olan yüzey gerilimi olarak görüyorum.” (Conradt, 2013)

Tıp literatüründe sinestezi bir hastalık olarak bahsedilse de bazı insanlar tarafından böyle kabul edilmiyor. Aslında üzerine kafa patlatılabilecek bir konu. Avantajlarının olduğunu kabul edebiliriz belki ama dezavantajları da bir o kadar rahatsız edici olabilir. Siz bunun üzerine düşünürken aşağıya sonradan bakmanız için somut sinestezi örnekleri bırakacağım. Göreceğiniz resimler Melissa McCracken adında sinestet bir ressama aittir. Dinlediği şarkıları görsel olarak tablolarına resmederek adeta görsel bir şölen sunuyor. Siz hem tabloları inceleyin hem de kaliteli şarkılarla gününüzü güzelleştirin. Bir sonraki yazıya dek iyi günlerde kalın!  

Aysima Nesrin Şahin

Referanslar

Ayhan, İ. (2018, 4 Mayıs).Sinestezi: Renkleri duymak, şekilleri tatmak.

Bakırcı, M. Ç. (2013, 2 Nisan).Gerçek ‘Kafa Karışıklığı’: Sinestezi ve Evrim.

Conradt. S. (2013).Vladimir Nabokov talks Synesthesia.Mentalfloss, 25 Eylül 2022 tarihinde erişildi.

Mccracken, Melissa.33 God – Bon Iver(Resim, 2018).Melissa Mccracken.

Tablolar ve şarkıların bulunduğu liste: https://www.melissasmccracken.com/song-list 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.