Muzaffer Şerif, sosyal psikolojinin kurucularından biri olarak kabul edilen ve sosyal psikolojinin ayrı bir alan olması konusunda önemli katkıları olan önemli bir bilim insanıdır (Çağlayan, Korkmaz & Öktem, 2014, p.159).
Psikoloji alanına önemli katkılarından biri de 1954 yılında, Muzaffer Şerif ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen Robbers Cave deneyiydi (Fine, 2004, p.663). Bu deneyde test edilen teori ise Muzaffer Şerif’in “Gerçekçi Çatışma Teorisi”ydi. (Endres, n.d.). Muzaffer Şerif ve arkadaşları seçtikleri 20 çocuğu iki gruba ayırdı. Çocukları bir otobüsle State Park’a taşıyan Muzaffer Şerif ve arkadaşları, üç hafta boyunca grupları ve oluşan yapıları gözlemledi (Fine, 2004, p.663).
Bu gruplar beyaz, protestan ve orta sınıftan 11-12 yaşlarında çocukları içeriyordu. Deneyin üç aşamasından ilki “bağlanma aşaması”ydı. Bu aşamada gruplar birbirlerinin farkına varmadan önce, kendi aralarında bir bağ kurmak, grup içi sosyal normlar oluşturmak amacıyla yüzme ve yürüyüş gibi aktivitelere katıldılar. Kendilerine “The Ratters” ve “The Eagles” isimlerini veren gruplar, kendi kültürel normlarını ve kendi kültürlerini oluşturdular. Bundan sonraki aşama “rekabet aşaması” idi. Bu aşamada gruplar arası bir rekabet yaşanması için beyzbol, futbol ve halat çekme gibi yarışmalar düzenlendi. Kazanan takım çakı, kupa ve madalyalar ile ödüllendirildi. Kaybeden gruba işe herhangi bir şey verilmedi. “The Ratters” isimli grup kazanacaklarından oldukça emindi, kazanmayı ve gücü kendilerine norm olarak geliştirmişlerdi. Araştırmacıların berabere kalınmayacak, bir grubun mutlaka kazanacağı şekilde dizayn ettikleri yarışmalar süresince ilk olarak sözlü tartışmalar yaşandı. Daha sonra bu atışmalar giderek şiddetini arttırdı ve beyzbol maçında The Eagles grubu, The Rattles grubunun bayrağını yaktı. Ardından buna karşılık olarak The Rattles grubu The Eagles grubunun odasına girip kişisel eşyalarını çalarak ortalığı dağıttılar. Daha sonrasında kavga eden çocukları, araştırmacılar ayırmak zorunda kaldı. Çatışma aşamasının en sonunda The Eagles grubunun kazandığı ilan edildi. Bundan sonra en son aşama olan, “sürtüşmeleri azaltma aşaması”na geçildi. Öncelikle çocuklardan diğer üyeleri tanımlamaları istendi. Çocuklar kendi gruplarını överken, diğer gruptaki çocuklar için negatif özellikler söylediler. Şerif, grupların arasındaki basit kontağın onların arasındaki sürtüşmeyi azaltmak için yeterli olmadığını düşünüyordu. Bu yüzden çocukların ortak amaç taşıyan bir şeyler yapması gerektiğini düşündüler. Örneğin çocuklar film izlemeden önce kendileri aralarında küçük bir katkıda bulunmak zorundaydılar, kendi aralarında bunu nasıl yapacaklarını kararlaştırdılar ve filmi izlediler. Daha sonra araştırmacılar bilerek kampa su sağlayan tankta bir sorun oluşturdular ve çocuklar toplanarak buradaki arızayı giderdiler. Bunun yanı sıra, kampa yemek taşıyan kamyonun çamura saplanması sonucu çocuklar hep birlikte halat çekerek bu sorunu çözdüler. Tüm bu etkinliklerle bir araya gelen çocuklar, artık düşman olmaktan çok ortak bir amaç için mücadele eder hale geldiler. Gerçekçi Çatışma Teorisini başarılı bir şekilde test eden Şerif ve arkadaşları, grupların sınırlı kaynaklar için mücadele etmesinin çeşitli ön yargılar oluşturduğuna ve bu ön yargıların birlikte ortak bir amaç için çalışırken giderebileceğine tanık olmuşlardır (Endres, n.d.).
“Survivor’ı Yaratan Türk” başlığıyla haberlere konu olan Muzaffer Şerif’in ve bu deneyin, tabiatta gerçekleşen ve grupların rekabeti üzerine kurulu reality şovların da ilham kaynağı olduğu söyleniyor (Börekçi, June, 2017, para.5).
YAZAR: Didem KATIRCILAR
Kaynakça:
Börekçi, G. (2011, June 19). Survivor’ı yaratan Türk. Habertürk. Retrieved from: http://www.haberturk.com/medya/haber/640976-survivori- yaratan-turk
Çağlayan, S., Korkmaz, M., Öktem, G. (2014, Şubat). Muzaffer Şerif’in Hayatı ve Eserleri. Journal of Research in Education and Teaching, 3(1), 159.
Endres, J. (n.d.). 5 Minute History Lesson, Episode 3: Robbers Cave. Retrieved from: http://www.uakron.edu/chp/education/5-minute-history.dot
Fine, G. A. (2004). Forgotten classic: The robbers cave experiment. 663. doi:10.1007/S11206-004- 0704-7 Retrieved from: https://link.springer.com/article/10.1007/s11206-004-0704-7
