Size k\u0131sa zamanda bir \u015feyler vermeyi vaat ederken, sizi zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131ndan al\u0131koyan bir olgudan bahsedece\u011fim bug\u00fcn; m\u00fczik! M\u00fczi\u011fin varolu\u015fundan bu yana ge\u00e7irdi\u011fi de\u011fi\u015fim asl\u0131nda onu zamana saplant\u0131l\u0131 yaparken bir di\u011fer yandan da onun zamandan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ifade edi\u015f bi\u00e7imi oldu\u011funu ortaya koyuyor. <\/p>\n\n\n\n
S\u00f6zl\u00fckte; duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve imgeleri tek sesli yahut \u00e7ok sesli olarak anlatma sanat\u0131 olarak ge\u00e7en m\u00fczik i\u00e7in asl\u0131nda net bir tan\u0131mdan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Sesi ve sessizli\u011fi bir arada bar\u0131nd\u0131rarak bir anlay\u0131\u015f bi\u00e7imi olarak da ifade edilebilecek olan m\u00fczik, k\u00f6ken olarak Antik Yunan\u2019da mousik\u0113 (\u03bc\u03bf\u03c5\u03c3\u03b9\u03ba\u03ae): M\u00fcz (mousa), yarat\u0131c\u0131l\u0131k, ilham ve bunlar\u0131n tanr\u0131\u00e7as\u0131 (nymphe) anlam\u0131na gelir. M\u00fcz sanat\u0131, yarat\u0131c\u0131l\u0131k sanat\u0131 gibi bir anlam\u0131 ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yarat\u0131m, yorum, uygulama ve tan\u0131m\u0131 bu noktada bir \u00e7ok farkl\u0131 fikir dillendirilmi\u015ftir. Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs, m\u00fczik i\u00e7in \u201cYer ve g\u00f6k aras\u0131ndaki uyum.\u201d diyerek m\u00fczi\u011fin birle\u015ftirici g\u00fcc\u00fcne de\u011finmi\u015fken Pisagor \u201cm\u00fczikoloji\u201dnin temellerini atacak ses ve uyum tan\u0131m\u0131 \u00fczerinde durmu\u015f, anlat\u0131m\u0131n matemati\u011fine vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131r. Platon ve Farabi ise m\u00fczi\u011fin ruhani, iyile\u015ftirici y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Platon m\u00fczi\u011fin dinginle\u015ftirici etkisinden bahsederken m\u00fczi\u011fin \u201cEvrene ruh, zihne kanat, hayallere u\u00e7ma g\u00fcc\u00fc, hayata ve her \u015feye ne\u015fe ve t\u0131ls\u0131m veren ahlaki bir yasa.\u201d oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Aristoteles bu noktada m\u00fczik ve trajedinin birlikteli\u011fi fikrini payla\u015fm\u0131\u015f (katharsis), insan\u0131 tan\u0131mlayan de\u011ferlerin m\u00fczik se\u00e7imi ile ilintili olabilece\u011fini, yanl\u0131\u015f m\u00fczik se\u00e7iminin insan\u0131 yanl\u0131\u015f bir insan haline getirece\u011fini iletmi\u015ftir; \u201cYanl\u0131\u015f bir m\u00fczik, yanl\u0131\u015f bir insan.\u201d Antik Yunan\u2019da da \u00e7alg\u0131lar\u0131n etkisi (ethos) \u00fczerinde rehabilitasyon ve t\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hegel, m\u00fczi\u011fi \u201cruha y\u00f6nelen sanat\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f; titre\u015fim, ton ve \u015fiirin (armoni) \u00f6nemini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Farabi, m\u00fczik alan\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla \u0130bn-i Sina\u2019n\u0131n da ilgisini \u00e7ekmi\u015f ve birlikte m\u00fczikle terapinin esaslar\u0131n\u0131 kurmu\u015flard\u0131r (Zekeriya Er-Razi de bu d\u00f6nemde bu alanda \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 vermi\u015ftir). Farabi, \u201cMusiki-ul-kebir\u201d eserinde m\u00fczi\u011fin astronomi ve fizik ile olan birlikteli\u011fini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Farabi\u2019nin makamlar\u0131n iyile\u015ftirici g\u00fcc\u00fc \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 kategorizasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 sonras\u0131nda \u0130bn-i Sina, makamlar\u0131 Farabi\u2019den \u00f6\u011frendi\u011fini iletmi\u015f ve \u201cTedavinin en iyi yollar\u0131ndan, en etkililerinden biri hastan\u0131n akl\u00ee ve ruh\u00ee g\u00fc\u00e7lerini art\u0131rmak, ona hastal\u0131kla daha iyi m\u00fccadele etmek i\u00e7in cesaret vermek, hastan\u0131n \u00e7evresini sevimli, ho\u015fa gider hale getirmek, ona en iyi musikiyi dinletmek ve onu sevdi\u011fi insanlarla bir araya getirmektir.\u201d demi\u015ftir. M\u00fczik terapisinin T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki ilk uygulamalar\u0131 Orta-Asya zamanlar\u0131na dek gitmektedir. \u0130slamiyetin etkisi ile birlikte \u015famanlar, yerlerini baks\u0131lara b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk m\u00fczik aletlerinin ise 40.000 yy. \u00f6nce bulundu\u011fu tahmin edilmektedir. Do\u011fan\u0131n yans\u0131malar\u0131n\u0131 kullanan insan fakt\u00f6r\u00fc ile ses nitelik ve bi\u00e7im kazanm\u0131\u015ft\u0131r (M\u00fczik uygulama olarak en temelde herhangi bir alete ihtiya\u00e7 duyulmadan da yap\u0131labilmektedir elbette). \u015eamanlar\u0131n davulla, dansla uygulad\u0131\u011f\u0131 transandantal tedavi, yerini sonradan farkl\u0131 uygulamalara b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de\u011fi\u015fen m\u00fczik matemati\u011fi, Avrupa\u2019y\u0131 da etkilemi\u015f ve be\u015f sesli\u00a0 gam, pentatonik\/be\u015f seslilik olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk-\u0130slam musikisinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Avrupa\u2019daki M\u00fczik terapi uygulamalar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6r\u00fclmektedir. M\u00fczi\u011fe \u00e7e\u015fitli tan\u0131mlar getirerek ona baz\u0131 karakteristik \u00f6zellikler verdi\u011fimizi ve bu noktada art\u0131k toplumsal d\u00fczeyde bir alg\u0131ya maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Min\u00f6r gamlar\u0131n h\u00fcz\u00fcn ve major gamlar\u0131n daha ne\u015feli oldu\u011fu konusundaki toplumsal dirayetimiz, m\u00fczi\u011fin art\u0131k etkisinden s\u0131yr\u0131l\u0131p g\u00fcndelik t\u00fcketime sunulabilir olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fini de g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. \u00d6znel bilincimiz do\u011frultusunda bu kategorizasyon h\u00fckm\u00fcnden ka\u00e7\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015fmak epey yorucu olabiliyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz t\u00fcketiminin mutlak sirk\u00fclasyonu i\u00e7erisinde m\u00fczi\u011fe maruz kalmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlar\u0131n bir \u00e7etelesini tutacak olsak, bu yorucu olmazd\u0131 mesela. Bana kal\u0131rsa, g\u00fcvenlik kameralar\u0131nda bedenen; d\u00fckkanlardan, evlerden, sokaktan gelen m\u00fczikler ile de ruhen takip ediliyoruz. Zaman\u0131nda MSN (Messenger) eklentisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Winamp\u2019ta dinledi\u011fimiz m\u00fczikleri payla\u015farak m\u00fczik konusundaki bu sosyal payla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nc\u00fcleri oldu\u011fumuzu akranlar\u0131mla birlikte s\u00f6ylemem pek de yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r diye tahmin ediyorum. Elbette m\u00fczik payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n kendi i\u00e7erisindeki geli\u015ftirici, \u00f6\u011fretici etkisi haricinde, sokaklar\u0131 dolduran \u201cg\u00fcr\u00fclt\u00fc\u201dn\u00fcn duygu bombard\u0131man\u0131 etkisinden de s\u00f6z etmek gerekir. M\u00fczik, zaman\u0131n bir ayrac\u0131 gibi her zaman ve her yerde kar\u015f\u0131m\u0131za, an\u0131lar\u0131m\u0131z ile birlikte \u00e7\u0131kabilir. M\u00fczi\u011fin, dili kapsamayan evrensel boyutu, onun duygu iletimindeki manip\u00fclasyonundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. M\u00fczi\u011fin, \u015fiirsel olarak anlatmay\u0131 hedefledi\u011fi \u015fey ile uygulamadaki metodsal fark\u0131 ona farkl\u0131 anlamlar kazand\u0131r\u0131r. Beethoven 9.senfoniyi i\u015fitme kayb\u0131ndan sonra bestelemi\u015f, A\u015f\u0131k Veysel saz\u0131n\u0131 g\u00f6nl\u00fcne d\u00f6nd\u00fckten, g\u00f6zlerini kaybettikten sonra eline alm\u0131\u015ft\u0131r. Burada, m\u00fczik beyinle ilintilidir tan\u0131m\u0131 hat\u0131rlan\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
M\u00fczik i\u00e7in \u201cg\u00fczeli ama\u00e7layan\u201d tan\u0131m\u0131 etraf\u0131nda s\u00f6ylemek do\u011fru olacakt\u0131r ki m\u00fczik terap\u00f6tik bir s\u00fcre\u00e7tir ve sanat olarak, sanat\u00e7\u0131n\u0131n d\u0131\u015favurumu olarak icra edilir. T\u00fcketirken de \u00fcretirken de\u2026<\/p>\n\n\n\n
M\u00fczi\u011fin faydalar\u0131 konusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olarak m\u00fczik terapinin ama\u00e7lar\u0131 da bir \u015fekilde ortaya konmu\u015ftur. M\u00fczikle stres y\u00f6netimi ve motivasyon da bu ama\u00e7lar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. M\u00fczik dinleyerek yap\u0131lan ve ortaya konan i\u015f, bili\u015fsel performans a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha efektiftir. A noktas\u0131ndan B noktas\u0131na giderken dinlenen m\u00fczik, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ritmi ve \u00e7evreye kar\u015f\u0131 daha aktif bir alg\u0131lama s\u00fcreci yarat\u0131m\u0131nda etkilidir. Burada m\u00fczi\u011fin h\u0131z\u0131 etkilidir ve u\u011fra\u015f\u0131n daha iyi hat\u0131rlanmas\u0131 ve daha h\u0131zl\u0131 uygulanmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flar. M\u00fczik, emosyonel ve fiziksel geri d\u00f6n\u00fc\u015fler i\u00e7eren i\u015fitsel bir uyarand\u0131r. Stresin de etkileri dahilinde bir uyaran olmas\u0131ndan hareketle m\u00fczi\u011fin Hipotalamusa ba\u011fl\u0131 Otonom Sinir Sistemi \u00fczerindeki faaliyeti g\u00f6zlemlenmektedir. Otonom Sinir Sistemi; nefes alma, sindirim ve kalp at\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerinden sorumlu Sempatik ve Parasempatik Sinir Sistemi olarak ikiye ayr\u0131lan bir sistemdir. Sempatik Sinir Sistemi sava\u015f ya da ka\u00e7 tepkisine arac\u0131l\u0131k ederken Parasempatik Sinir Sistemi daha \u00e7ok enerji koruyucu bir sistemdir. M\u00fczik uyaran\u0131 parasempatik e\u011filimi art\u0131rarak vagal ton ile ili\u015fkili olan Kalp H\u0131z\u0131 De\u011fi\u015fkenli\u011fine (HRV) ve dikkat i\u015flevlerine olumlu y\u00f6nde katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
M\u00fczi\u011fin kalp ritmi ile olan ili\u015fkisinden sonra m\u00fczi\u011fin kendi ritminin de bizde yaratt\u0131\u011f\u0131 etkilerden bir di\u011feri ise daha az yemek yememizi sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Dizi izleyerek yenilen tabak tabak yemeklerden sonra ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fczel bir m\u00fczik e\u015fli\u011finde yiyece\u011finiz tatl\u0131dan \u00e7\u0131karmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Ortam\u0131n \u0131\u015f\u0131k yo\u011funlu\u011funun m\u00fczikle, ikisinin de daha az yemekle ili\u015fkisi var. Lo\u015f \u0131\u015f\u0131k ve sakin m\u00fczi\u011fin bizi rahat hissettirmesi asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn olay. G\u00fcn\u00fcn, sosyal hayat\u0131n t\u00fcm hengamesi i\u00e7erisinde maruz kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z stres\u00f6rlerden yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f g\u00fczel bir yemek yemeyi hangimiz hak etmiyor ki. M\u00fczi\u011fin g\u00fcncel uygulamalar\u0131ndan bir di\u011feri de a\u011fr\u0131yla ba\u015f etme y\u00f6ntemi olarak kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. <\/strong>Kronik a\u011fr\u0131 ve fibromiyalji hastalar\u0131n\u0131 kapsayan ara\u015ft\u0131rmada m\u00fczik dinletilen hastalar\u0131n, kontrol grubuna oranla daha az a\u011fr\u0131 hissettikleri ve depresif e\u011filimden yava\u015f\u00e7a s\u0131yr\u0131ld\u0131klar\u0131 ortaya kondu. 7000 hastay\u0131 kapsayan ara\u015ft\u0131rmada m\u00fczik dinleyenlerin, m\u00fczik dinlemeyenlere oranla daha az ila\u00e7 kulland\u0131klar\u0131 da \u00e7\u0131kt\u0131lar aras\u0131nda. Uyku bozuklu\u011fu hastalar\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma da m\u00fczi\u011fin iyile\u015ftirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc kan\u0131tlar \u00e7\u0131kt\u0131lar sunuyor. Klasik m\u00fczik dinletilen hastalarda 3 haftadan sonra uyku d\u00fczeninde iyile\u015fmeler oldu\u011fu g\u00f6zlemleniyor. <\/p>\n\n\n\n Spor yaparken dinlenecek \u015fark\u0131lar, \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken dinlenecek \u015fark\u0131lar, kitap okurken dinlenecek \u015fark\u0131lar ve benzerleri gibi listelere kolayca eri\u015fim sa\u011flanabilen platformlar, \u015fehrin kaotik etkisini birey \u00fcst\u00fcnde minimum d\u00fczeye indirgemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu s\u00fcrece katk\u0131 sa\u011flayan ve arac\u0131 olan kulakl\u0131klar\u0131m\u0131z ise her an her yerde imdad\u0131m\u0131za yeti\u015fiyor. \u0130nsana konfor alan\u0131 sa\u011flayan m\u00fczik i\u00e7in etkili fakt\u00f6rlerden bir di\u011feri de duydu\u011fumuz sesin asl\u0131nda duymam\u0131z gereken ses olup olmad\u0131\u011f\u0131. Burada m\u00fczi\u011fin t\u00fcketiminde arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ses sistemlerinin(mesela kulakl\u0131klar\u0131m\u0131z) \u00e7al\u0131\u015fma prensipleri, frekans d\u00fczeyi gibi fakt\u00f6rler s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin, i\u015fitme kayb\u0131 ya\u015fayan insanlara daha iyi bir ya\u015fam standard\u0131 (elbette bu standart \u00f6zneldir) sunmak ad\u0131na uygulanan koklear implant tedavisi, m\u00fczik konusunda hala etkili bir tedavi y\u00f6ntemi de\u011fildir. \u0130\u015fitme problemi ya\u015famayan herhangi bir bireyin duyabildi\u011fi, alg\u0131layabildi\u011fi ses frekanslar\u0131 ile bu implant tedavisini alm\u0131\u015f bireylerin alg\u0131la\u011f\u0131 ses frekanslar\u0131 ne yaz\u0131k ki benzer de\u011fil. Daha dar bir ses aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyan bu bireylerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda m\u00fczi\u011fin onlar i\u00e7in ac\u0131 verici bir deneyim oldu\u011fu ortaya kondu. Elbette bu i\u015fitmek istedi\u011fimiz ses, alg\u0131lamak istedi\u011fimiz \u015fey ile do\u011frudan ili\u015fkili. Vapur d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, mart\u0131 ba\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131, dalga sesleri de onu dinlemek isteyen i\u00e7in epey anlaml\u0131 bir armoni olu\u015fturabilir. Ancak iyi bir kulakl\u0131\u011f\u0131n da etkisi az\u0131msanmayacak kadar \u00e7oktur. <\/p>\n\n\n\n Spor yaparken dinlenen y\u00fcksek tempodaki m\u00fcziklerin, antrenmana h\u0131z ve verim katt\u0131\u011f\u0131, m\u00fczik dinlerken yap\u0131lan y\u00fcr\u00fcme eyleminin temposunu m\u00fczi\u011fin belirlemesi ile ilintilendirilebilir. M\u00fczi\u011fin emosyonel faydalar\u0131 i\u00e7erisinde ruh halini de\u011fi\u015fimleyebilme g\u00fcc\u00fc ve depresyon semptomlar\u0131n\u0131 azaltma etkilerinden s\u00f6z edilebilir. <\/p>\n\n\n\n Hangi t\u00fcr m\u00fczi\u011fi dinledi\u011fi ile bireyi yarg\u0131lamak, belirli \u00e7er\u00e7eveler i\u00e7ine oturtmak ne yaz\u0131k ki pop\u00fclizmin vahim hadiselerinden birisidir. Bu konudaki ka\u00e7\u0131nmac\u0131 yakla\u015f\u0131mlar bireylerde m\u00fczi\u011fin rahatlat\u0131c\u0131 etkisinden ziyade m\u00fczi\u011fin ek bir stres fakt\u00f6r\u00fc olarak hayatlar\u0131nda yer almas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Oysa m\u00fczik tercihi, ya\u015fam bi\u00e7imi hakk\u0131nda \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 bir bilgi verirken netlik olu\u015fturmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Makam\u0131na g\u00f6re insan\u0131 de\u011ferlendirmek amuzi (amusia) hastalar\u0131 i\u00e7in epey \u00fcz\u00fcc\u00fc olsa gerek. Amuzi hastalar\u0131 bir m\u00fczi\u011fi tan\u0131makta, alg\u0131lamakta ve hat\u0131rlamakta zorluk ya\u015farlar. M\u00fczi\u011fi g\u00f6rebilen sinestezikler i\u00e7in hayat ne kadar renkliyse, amuzikler i\u00e7in ters orant\u0131l\u0131 \u015fekilde sars\u0131c\u0131d\u0131r. Amuzi, beyin hasar\u0131 neticesinde ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi gibi konjenital olarak da ortaya \u00e7\u0131kabilir ve t\u0131n\u0131 sa\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olarak da ifade edilir.<\/p>\n\n\n\n M\u00fczi\u011fi dinlemek, duymak, etkilenmek ve di\u011fer faydalar\u0131ndan istifade etmek i\u00e7in m\u00fczi\u011fi bilmeye, nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla ilgilenmeye gerek yoktur. Kalbinizin ritmi hep yan\u0131n\u0131zda olsun ve onu m\u00fczikle besleyin, m\u00fczikle kal\u0131n, gerisi fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131z ve olamad\u0131klar\u0131n\u0131z kadar gelecektir.<\/p>\n\n\n\n Herkes hayat\u0131n\u0131n \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6yler, \u00e7ok az enstr\u00fcman bu ahenge e\u015flik eder. <\/p>\n\n\n\n *L\u00e9on: The Professional (1994) filminden bir sahneyi<\/a> sizlerle payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n