Yukar\u0131da verilen semptomlar k\u0131\u015f mevsimine ge\u00e7i\u015fte rastlanmakta ancak yaz mevsimi depresyonunda de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. Yaz mevsiminde SAD tan\u0131s\u0131 i\u00e7in semptomlar baz\u0131 de\u011fi\u015fkenlikler i\u00e7ermekle birlikte baz\u0131 ek fakt\u00f6rleri de bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Uykusuzluk, cinsel d\u00fcrt\u00fcde art\u0131\u015f, i\u015ftahta azalma ile birlikte kilo kayb\u0131 gibi semptomlar yaz mevsimlerinde SAD i\u00e7in ek olarak aranan semptomlardand\u0131r. DSM-V\u2019e g\u00f6re te\u015fhis ve tan\u0131n\u0131n konulabilmesi i\u00e7in ki\u015finin iki y\u0131l belirli s\u00fcrelerde belirli semptomlar\u0131 g\u00f6stermesi beklenir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re bu depresyonun kad\u0131nlarda g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 erkeklere oranla 4 kat daha fazla. Tan\u0131n\u0131n ilk konuldu\u011fu ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131 ise 18 ile 30\u2019lu ya\u015flar\u0131 kaps\u0131yor. Elbette bunda SAD ile ortaya \u00e7\u0131kan di\u011fer fizyolojik ve psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n tan\u0131 koymaya engel te\u015fkil etmesinin de etkisi oldu\u011funu belirtmekte fayda var.<\/p>\n\n\n\n
Peki bu depresyonun sebepleri nelerdir diye sordu\u011fumuzda ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z cevaplar fraktallar gibi farkl\u0131 dallara ayr\u0131lmakta ve her b\u00f6l\u00fcm i\u00e7in farkl\u0131 cevaplar verilmekte. SAD\u2019yi ortaya koyan Rosenthal ve bu alanda ara\u015ft\u0131rma yapan, yapmaya devam eden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in cevap; k\u0131\u015f ve yaz mevsimi ile birlikte g\u00fcnl\u00fck g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kalma s\u00fcrelerindeki de\u011fi\u015fimleri ve bununla birlikte salg\u0131lanan hormonlardaki de\u011fi\u015fimleri i\u00e7eriyor. G\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na maruz kalma s\u00fcresinin giderek d\u00fc\u015fmesi ile birlikte melatonin sal\u0131n\u0131m\u0131 art\u0131yor ve bireyde daha fazla uykulu hissetme ve enerji d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ayn\u0131 zamanda ailenin ge\u00e7mi\u015findeki depresyon tan\u0131s\u0131, ki\u015finin sosyal ya\u015fant\u0131s\u0131 ve maruz kald\u0131\u011f\u0131 stres d\u00fczeyi de etkili fakt\u00f6rler aras\u0131nda. Biyolojik a\u00e7\u0131dan ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda retinan\u0131n fark\u0131nda olarak beyne iletti\u011fi \u0131\u015f\u0131k miktar\u0131ndaki de\u011fi\u015fimler bir zaman sonra beyin taraf\u0131ndan fark edilemez hale geliyor ve sirkadiyen ritimde (biyolojik ritim\/saat) bozulmalar ya\u015fan\u0131yor. Ki\u015fi fizyolojik olarak uykuya ihtiyac\u0131 oldu\u011funu farketmeden g\u00fcnl\u00fck rutinine devam ediyor ve bu hali normalle\u015ftiriyor. Elbette burada g\u00f6z\u00fcn \u0131\u015f\u0131k iletimindeki de\u011fi\u015fimleri de s\u00f6z konusu. SAD\u2018nin neden ve nas\u0131l oldu\u011fu sorusu t\u00fcm bunlar dahilinde bile hen\u00fcz netle\u015fmi\u015f de\u011fil. Her zaman i\u00e7in dedi\u011fimiz gibi; \u201cher birey, biriciktir\u201d ne de olsa. <\/p>\n\n\n\n Claude Monet, Autumn on the Seine at Argenteuil, 1873, High Museum of Art<\/p>\n\n\n\n SAD\u2019 nin tedavisi elbette m\u00fcmk\u00fcn ve tedavinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu bireyin kendisi ve kendi motivasyonu olu\u015fturuyor. K\u0131\u015f mevsiminde ya\u011fmur damlalar\u0131n\u0131n cama \u00e7arparak \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sesi dinleyerek s\u0131cac\u0131k yorgan\u0131n alt\u0131nda uyumak paha bi\u00e7ilemez olsa da g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam rutini i\u00e7inde birey, sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc. Hangimiz ekmedik dersi \u00e7\u0131lg\u0131nlar gibi\u2026 Bu s\u00f6z asla s\u00f6ylenmemi\u015f ve bu olay asla ya\u015fanmam\u0131\u015f gibi devam edelim ancak unutmamak gerekir ki SAD, depresyon ve kronik yorgunluk ile olduk\u00e7a fazla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Bunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc de yukar\u0131da belirtti\u011fim \u00fczere DSM baz al\u0131narak bireyin iki y\u0131l \u00fcst \u00fcste belirli d\u00f6nemlerde bu semptomlar\u0131 g\u00f6steriyor olmas\u0131 gerekti\u011fi ve en az 60 g\u00fcn bu semptomlar haricinde g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131na devam ettirmesi. Rosenthal SAD i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya G\u00fcney Afrika\u2019dan ABD\u2019ye ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, k\u0131\u015f aylar\u0131nda \u00fcretkenli\u011finin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ilkbaharda bu durumun normale d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ederek ba\u015flam\u0131\u015f. Umuyorum ki Kas\u0131m ay\u0131n\u0131 pencere kenar\u0131nda \u201cNovember Rain\u201d (Guns N\u2019 Roses – November Rain) dinleyerek ge\u00e7irmez ya da ge\u00e7irmek zorunda kalmazs\u0131n\u0131z. <\/p>\n\n\n\n Bir di\u011fer etkili ve s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan tedavi y\u00f6ntemi ise \u201cfototerapi\u201d. Bu y\u00f6ntemde tan\u0131 alm\u0131\u015f hasta 2-4 saat aras\u0131nda belirli bir frekans ve yo\u011funlukta \u0131\u015f\u0131\u011fa maruz b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Genellikle sabah saatlerinde uygulan\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc ak\u015fam uygulanan \u0131\u015f\u0131k tedavisinin melatonin d\u00fczeyine etkisi ile uyku problemleri yan etki olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor. Ayn\u0131 y\u00f6ntem uyku problemi ya\u015fayan hastalar i\u00e7in de kullan\u0131lmakta. D vitamini deste\u011fi ve antidepresanla tedavinin yan\u0131nda psikoterapi de tercih edilen tedavi y\u00f6ntemleri aras\u0131nda. Bireyin g\u00fcn i\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 karma\u015f\u0131k problem \u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin \u00fcstesinden gelmesini ama\u00e7layan psikoterapi, daha az oranda semptom bar\u0131nd\u0131ran hastalarda uygulan\u0131yor. Bireyin SAD s\u00fcresince \u00fczerine d\u00fc\u015fen sorumluluklar\u0131ndan bahsetmemek olmaz. Gece; evin iyi \u0131\u015f\u0131kland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, g\u00fcnd\u00fcz ise g\u00fcne\u015f g\u00f6ren k\u00f6\u015fesinden ayr\u0131lmamak \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden bir tanesi. Elbette g\u00fcnd\u00fcz, g\u00fczel bir rotada \u00e7\u0131k\u0131lan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn g\u00fczelli\u011finden ve \u00f6neminden bahsetmeye gerek g\u00f6rm\u00fcyorum. Bir di\u011fer fakt\u00f6r ise d\u00fczenli uyku. Uykudan ne kadar \u00e7ok s\u0131k bahsetti\u011fimin fark\u0131nday\u0131m ancak gece daha verimli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131z i\u00e7in de d\u00fczenli uyku \u015fart. D\u00fczen demi\u015fken beslenme \u015feklinizin de g\u00fcnl\u00fck periyotlar halinde d\u00fczende olmas\u0131 gerekiyor. E\u011fer yaz\u0131ma denk geldi\u011finiz vakit ge\u00e7 ise telefonunuzdan ya da bilgisayar\u0131n\u0131zdan farketmeksizin Night Shift (gece modu)\u2018i a\u00e7\u0131n. <\/p>\n\n\n\n Evrimsel olarak Night Shift siz istemeseniz de uykunuzu getirecektir. S\u0131cak renkler, ma\u011fara ya\u015fam\u0131ndan kalan ate\u015fi size an\u0131msatacak ve beyniniz, sirkadiyen ritim, sizi uykuya haz\u0131rlayacakt\u0131r. Sabah i\u00e7in alarm kurdu\u011funuzdan da emin olduktan sonra sizi uykunuzdan al\u0131koyan bir unsur kalmayacakt\u0131r. Son sat\u0131rlar\u0131mda kendimi kabin g\u00f6revlisi olarak hissetsem de bu tavsiyeyi vermeden edemedim. G\u00fczel bir sabaha… <\/p>\n\n\n\n Gustav Klimt, Birch Forest I, 1902, private collection Veda ederken de\u011ferli okur, Atilla \u0130lhan\u2019\u0131n sonbahar\u0131n\u0131 arma\u011fan ediyorum sizlere. Okurken dinlemek isterseniz diye Guns N’ Roses – November Rain<\/a> de sizlere gelsin. G\u00fczel bir sonbahar ak\u015fam\u0131n\u0131 g\u00fczel bir film ile de\u011ferlendirmek isterseniz diye Dead Poets Society (1989)<\/a>, \u00d6l\u00fc Ozanlar Derne\u011fi de na\u00e7izane tavsiyemdir. Keyifle, \u00e7i\u00e7ekle ve her daim \u00e7i\u00e7ekli kal\u0131n! <\/p>\n\n\n\n \u201cnas\u0131l i\u015f bu<\/em><\/p>\n\n\n\n her yan\u0131na \u00e7i\u00e7ek ya\u011fm\u0131\u015f<\/em><\/p>\n\n\n\n erik a\u011fac\u0131n\u0131n<\/em><\/p>\n\n\n\n \u0131\u015f\u0131k i\u00e7inde y\u00fcz\u00fcyor<\/em><\/p>\n\n\n\n neresinden baksan<\/em><\/p>\n\n\n\n g\u00f6zlerin kama\u015f\u0131r<\/em><\/p>\n\n\n\n oysa ben ak\u015fam olmu\u015fum<\/em><\/p>\n\n\n\n yapraklar\u0131m d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor<\/em><\/p>\n\n\n\n usul usul<\/em><\/p>\n\n\n\n ad\u0131m sonbahar\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/em>-Atilla \u0130lhan<\/em><\/p>\n\n\n\n Egon Schiele, Four Trees, 1917, Belvedere, Vienna<\/em><\/p>\n\n\n\n Kaynaklar:<\/p>\n\n\n\n![\"autumn](\"https:\/\/lh4.googleusercontent.com\/IJLDr9khwtN2cElOSiIn1Z22_YY0YB8ylNor8b-l9ZjTxVv6MR61OgDPx_ySNsp8WkgtRYn3Onu5SZyT1FxGS_a_VlnSfaRtt-BQnxhICnGM31oJkzgzrWv5wjmzhr2zkkI-ZI--\")
![\"autumn](\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/BgPDqlunt74C7Y7uV3pk3GWO80M1BKcsjtJQNpn677j2nmgymyaFmXn7mQTmcG_l_P5vInxiczF-yTEpN8zmV9GR2x2HZS1IgCcL6Pwwt8RvwWMuoEhIwPat8wM82kHjVKgvtJkd\")