Beynimizin en b\u00fcy\u00fck i\u015flevi d\u00fc\u015f\u00fcnebilmesidir. Saniyeler i\u00e7inde gerek s\u00f6zsel, gerek imgesel, gerek g\u00f6rsel bir \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretebiliyoruz ama bunu her zaman bilin\u00e7li bir \u015fekilde yapm\u0131yoruz. Baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler zihnimize h\u0131zla girip daha biz fark\u0131na varamadan h\u0131zla \u00e7\u0131karlar, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceleri otomatik d\u00fc\u015f\u00fcnceler olarak adland\u0131r\u0131yoruz. Otomatik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri fla\u015f patlamas\u0131ndan sonra g\u00f6zde olu\u015fan kama\u015fmaya benzetebiliriz. Nas\u0131l ki fla\u015f anl\u0131k patlay\u0131p s\u00f6n\u00fcyor ama g\u00f6z kama\u015fmas\u0131 5-10 saniye s\u00fcr\u00fcyorsa, otomatik d\u00fc\u015f\u00fcnceler de h\u0131zla zihnimizden ge\u00e7ip gidiyor ve etkisi olarak hissettirdikleri duygular\u0131 bize miras b\u0131rak\u0131yorlar<\/p>\n\n\n\n
Bili\u015fsel davran\u0131\u015f\u00e7\u0131lar d\u00fc\u015f\u00fcnceleri 3 katmanda ele al\u0131rlar. \u0130lk katman temel inan\u00e7lar, yani \u015femalard\u0131r. Temel inan\u00e7lar\u0131m\u0131z kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z durumlar\u0131 anlamaya ve de\u011ferlendirmeye yararlar. Bu inan\u00e7lar bizim i\u00e7in mutlak ger\u00e7eklerdir ve de\u011fi\u015ftirilmesi \u00e7ok zor \u015feylerdir ama do\u011fu\u015ftan gelmeyen deneyimler ile geli\u015ftirdi\u011fimiz inan\u00e7lar olduklar\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilemez de\u011fillerdir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc katman olan otomatik d\u00fc\u015f\u00fcnceler ile temel inan\u00e7lar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki katman ara inan\u00e7lard\u0131r, ara inan\u00e7lar \u015femalar\u0131m\u0131zla ya\u015fayabilmek ad\u0131na kendimize koydu\u011fumuz kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fc, bu inan\u00e7lar ile ya\u015fam aras\u0131ndaki arabuluculard\u0131r. Mesela temel inanc\u0131, \u201cBen sevilmeyen biriyim.\u201d olan bir ki\u015finin geli\u015ftirdi\u011fi ara inan\u00e7, \u201c\u0130nsanlar\u0131n s\u00f6ylediklerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmazsam beni severler.\u201d olabilir. <\/p>\n\n\n\n
Bili\u015fsel \u015femalar, hayat\u0131m\u0131z\u0131n her an\u0131nda aktif olmayabilir ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z stres, depresyon vb. durumlarla aktifle\u015febilir. Ki\u015fi sahip oldu\u011fu bu hatal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere ters d\u00fc\u015fecek bir\u00e7ok durum deneyimlemi\u015f olabilir, hatal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine kar\u015f\u0131t kan\u0131tlara sahip olabilir ama t\u00fcm bunlara ra\u011fmen inanc\u0131n\u0131 korumaya devam eder. Bu hatal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmalar olarak adland\u0131r\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n
Bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 suyun \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0131rmas\u0131na benzetebiliriz. Olumsuz \u015femalar ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z olumsuz durumlar bir araya geldiklerinde d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizde y\u00f6n de\u011fi\u015ftiriyor, yani k\u0131r\u0131l\u0131yorlar. \u201cKi\u015finin kendisiyle ilgili yanl\u0131\u015f inan\u00e7lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilirsek, bu inan\u00e7lar\u0131n meydana getirdi\u011fi abart\u0131l\u0131 tepkileri de azaltabiliriz.\u201d diyen, bili\u015fsel terapinin kurucusu Aaron Beck, terapi y\u00f6ntemini \u00f6ncelikle y\u00fczeydeki otomatik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri temizleyip katman katman ilerleyerek ki\u015finin \u015femalar\u0131ndaki hatalar\u0131 gidermesi esas\u0131na dayand\u0131r\u0131r. Beck\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 listede en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmalar aras\u0131nda zihin okuma, a\u015f\u0131r\u0131 genelleme, olumluyu eleme, felaketle\u015ftirme,kutupla\u015ft\u0131rma, hatal\u0131 \u00e7\u0131karsama bulunmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Kutupla\u015ft\u0131rma,<\/em> <\/strong>bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmas\u0131 olan bireyler, olaylar\u0131 ya hep ya hi\u00e7 olarak de\u011ferlendirirler. Olay\u0131n herhangi bir gri noktas\u0131 yoktur, ya siyah olmal\u0131d\u0131r ya beyaz. Bir s\u0131navdan 96 ald\u0131\u011f\u0131nda a\u011flayan arkada\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bu kategoriye alabiliriz. <\/p>\n\n\n\n Y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir proje \u00e7ok takdir alan bir birey bu olumlu d\u00f6n\u00fc\u015flere kar\u015f\u0131 \u201cProjenin ba\u015f\u0131na gelen herkes b\u00f6yle yapard\u0131.\u201d gibi bahaneler \u00fcretiyorsa bu ki\u015fi olumluyu eleme<\/em> <\/strong>bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmas\u0131 ya\u015f\u0131yordur. Ki\u015filer kendi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fleri k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rmeye meyillidirler.<\/p>\n\n\n\n Bir ba\u015fvuru s\u0131ras\u0131nda gerekli bir evra\u011f\u0131 unuttu\u011funda \u201cYetkili benim aptal oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc!\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131lan bir ki\u015fi zihin okuyordur<\/em>. <\/strong>Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ki\u015finin ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin net bilgilerimiz olmasa da ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden emin oluruz. Di\u011fer bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmalarda daha \u00e7ok i\u00e7 huzuru ka\u00e7\u0131ran durumlar ya\u015fan\u0131r fakat zihin okuma ileti\u015fim kopukluklar\u0131na da sebep olur.<\/p>\n\n\n\n Felaketle\u015ftirme,<\/em> <\/strong>bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmas\u0131 ya\u015fayan bireyler deneyimledi\u011fi olumsuz olaylardan kendisi, \u00e7evresi ve gelecek ile ilgili abart\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131p olabilecek en u\u00e7 senaryolar\u0131 tasarlarlar. Ufak sorunlar bile gelece\u011fini k\u00f6t\u00fc etkileyece\u011fine i\u015faret olarak alg\u0131lanmaktad\u0131r. \u201cBu s\u0131navdan kal\u0131rsam okuldan mezun olamam.\u201d c\u00fcmlesini kuran birini buna \u00f6rnek verebiliriz.<\/p>\n\n\n\n Bili\u015fsel \u00e7arp\u0131tmalar mant\u0131kla veya kas\u0131tla ilgili de\u011fillerdir. Genellikle hi\u00e7 ele\u015ftirilmeden kabul edilir zaten mant\u0131kl\u0131 a\u00e7\u0131klama getirmeye \u00e7abalan\u0131rsa bu duygu durumundan \u00e7\u0131k\u0131l\u0131r. Kendinizi \u201cBu d\u00fc\u015f\u00fcnce ger\u00e7e\u011fi yans\u0131t\u0131yor mu?\u201d ya da \u201cBu d\u00fc\u015f\u00fcncenin yerine ne koyabilirim?\u201d sorular\u0131n\u0131 sorarak alternatif d\u00fc\u015f\u00fcnceler geli\u015ftirebilirsiniz. \u00c7o\u011fu zaman sevdi\u011fimiz insanlara kar\u015f\u0131, kendimizden \u00e7ok daha merhametli ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc davran\u0131r\u0131z. Bu y\u00fczden d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi sevdi\u011finiz ki\u015filerden dinledi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ona verece\u011finiz yan\u0131tlar\u0131 kendinize vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131n. Bakal\u0131m ger\u00e7ekten kendiniz ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda oldu\u011fu kadar olumsuz gelecek mi? Bili\u015fsel terapide kendine yard\u0131m\u0131 misyon edinen \u2018\u0130yi Hissetmek\u2019 kitab\u0131ndan da yard\u0131m alabilirsiniz. <\/p>\n\n\n\n Her \u015fey olduklar\u0131 \u015feye de\u011fil, sizin onlara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131za ba\u011fl\u0131d\u0131r (Carl Jung).<\/p>\n\n\n\n