Zorbal\u0131k, g\u00fc\u00e7 kullanarak, korkutarak, tehdit veya zorlama ile ba\u015fkalar\u0131 \u00fczerinde egemenlik sahibi olmaya \u00e7al\u0131\u015fma eylemlerinin t\u00fcm\u00fcne verilen isimdir. S\u00f6zel, fiziksel, sosyal ve siber zorbal\u0131k olmak \u00fczere farkl\u0131 \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r. Akran zorbal\u0131\u011f\u0131 ise \u00e7ocuklar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir ve \u00e7o\u011funlukla okul ya\u015fant\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir problemdir. 2015 y\u0131l\u0131nda ”Zorbal\u0131\u011fa Hay\u0131r” etiketi ile yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re d\u00fcnyada her y\u0131l 160.000 \u00e7ocuk akran zorbal\u0131\u011f\u0131na maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in e\u011fitimine evden devam etmek zorunda kal\u0131yor. Her d\u00f6rt \u00e7ocuktan biri ise akran zorbal\u0131\u011f\u0131na maruz kal\u0131yor. \u015eu an elliden fazla \u00fclkenin zorbal\u0131\u011fa y\u00f6nelik yasal bir d\u00fczenlemesi bulunsa da zorbal\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mlaman\u0131n \u00fclkelere g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin bir \u00fclke zorbal\u0131k tan\u0131m\u0131na dil, din, cinsiyet, \u0131rk, renk vb. \u00f6zelliklere sald\u0131r\u0131y\u0131 dahil ederken ba\u015fka bir \u00fclke bu tan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a kapsay\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ele alm\u0131yor ve baz\u0131 kavramlar\u0131 bu tan\u0131m\u0131n i\u00e7ine dahil etmeyebiliyor. Ayr\u0131ca bir di\u011fer sorun ise okullar\u0131n da bu konuda kendilerince bir inisiyatif kullanmas\u0131. Bu da zaten yetkililere bildirilme oran\u0131 \u00e7ok az olan akran zorbal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 da zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Zorbal\u0131\u011fa maruz kalan \u00e7ocuklar\u0131n benlik sayg\u0131lar\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131, depresyon risklerinin artt\u0131\u011f\u0131, okul devams\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 ve intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131lma olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Birle\u015fik Devletler Sa\u011fl\u0131k Kaynaklar\u0131 ve Hizmetleri \u0130daresi’nin 2003 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re zorbal\u0131\u011fa u\u011frayan \u00e7ocuklar\u0131n zorbal\u0131\u011fa u\u011framayan ya\u015f\u0131tlar\u0131na g\u00f6re yakla\u015f\u0131k iki kat daha fazla ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, anksiyete, uyku sorunu, mutsuzluk gibi problemlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Zorba \u00e7ocuklarda genellikle g\u00f6zlemlenen davran\u0131\u015flar ise hiperaktivite ve dikkat eksikli\u011fi, \u00e7abuk sinirlenme, ailesi ya da \u00e7evresi taraf\u0131ndan ihmal edilme ve sald\u0131rma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kendilerinden daha g\u00fc\u00e7s\u00fcz g\u00f6rd\u00fcklerine uygulamalar\u0131 olarak belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Akran zorbal\u0131\u011f\u0131 ile en \u00e7ok s\u0131n\u0131f i\u00e7erisinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131yor. Bunu koridorlar, yemekhaneler, beden e\u011fitimi dersleri ve lavabolar takip ediyor. \u0130lkokulda okuyan \u00e7ocuklar \u00fczerinde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada \u00e7ocuklara ”Ba\u015fka bir arkada\u015f\u0131n taraf\u0131ndan \u015fiddete u\u011frayan bir arkada\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde ne yapars\u0131n?” sorusuna \u00e7ocuklar\u0131n %38’i ”Hi\u00e7bir \u015fey yapmam \u00e7\u00fcnk\u00fc bu beni ilgilendirmez.” yan\u0131t\u0131n\u0131 verirken %35 ‘i ise ” \u015eiddete u\u011frayan arkada\u015f\u0131ma yard\u0131m ederim.” demi\u015ftir. %27’si ise \u00e7ekimser kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ayr\u0131ca yine SKH\u0130’nin yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re okullar\u0131n akran zorbal\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 almas\u0131 gereken tavr\u0131n net olmas\u0131 gerekiyor. Grup \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile \u00e7ocuklara ”Zorba kimdir? Zorbal\u0131k nedir?” a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131. Olas\u0131 bir zorbal\u0131\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde okul y\u00f6netimine bildirilmesi i\u00e7in bilgilendirici \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 \u00e7ocuklara anlat\u0131rken ise m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca basit ve k\u0131sa ifadeler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocu\u011fu zorbal\u0131\u011fa u\u011frayan aileler ise bundan \u015f\u00fcphelendikleri an \u00e7ocu\u011fun okul hayat\u0131 hakk\u0131nda \u00f6\u011fretmenlerinden ve okulun rehberlik servisinden bilgi almal\u0131d\u0131r. Tabii bu \u00e7ok \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc ailenin okuldan bir geri bildirim alabilmesi i\u00e7in okul y\u00f6netiminin \u00e7ocuklar\u0131n fiziksel, duygusal geli\u015fimlerine y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmas\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n okul ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 takip etmesi gerekmektedir. \u00c7ocu\u011funun zorbal\u0131\u011fa maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen bir aile \u00e7ocu\u011fu ile bu konuyu ”Sana inan\u0131yorum.” mesaj\u0131 vererek konu\u015fmal\u0131d\u0131r. \u00c7ocu\u011fa bu duruma kar\u015f\u0131 bir \u00f6nlem al\u0131naca\u011f\u0131 hat\u0131rlat\u0131lmal\u0131 ve ard\u0131ndan \u00f6ncelikle okul y\u00f6netimi ile bu konuda somut bir ad\u0131m atmalar\u0131 i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeli ve ard\u0131ndan mutlaka psikolojik bir destek al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Peki ya zorba bireyin ailesi ne yapmal\u0131d\u0131r ?<\/p>\n\n\n\n
Bu konuda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re zorba \u00e7ocuklar genellikle aileleri taraf\u0131ndan ihmal edilen \u00e7ocuklard\u0131r. Yunanistan’da 2011 y\u0131l\u0131nda ”Okulda Zorbal\u0131k: Aile Rol\u00fc” \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 Maria Papanikolaou, Thomai Chatzikosma, Koutra Kleio y\u00f6netmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n hedefi ailelerin ve \u00e7ocuk yeti\u015ftirme bi\u00e7imlerinin, okul ortam\u0131nda \u00e7ocuklar aras\u0131ndaki korkutucu davran\u0131\u015flar\u0131n g\u00f6sterilmesinde etkili bir fakt\u00f6r te\u015fkil edip etmedi\u011fini ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmaya 14.5 ya\u015f\u0131n\u0131 dolduran 460 \u00f6\u011frenci kat\u0131ld\u0131 ve \u00f6\u011frencilerin \u00e7o\u011fu ortaokul \u00f6\u011frencisiydi. Olu\u015fturulan \u00f6rneklemin %17.5’i akranlar\u0131 taraf\u0131ndan ma\u011fdur edildi ve %16’s\u0131 ba\u015fkalar\u0131na zorbal\u0131k yapma te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulundu. \u00c7al\u0131\u015fma sonucu elden edilen bulgulara g\u00f6re \u00f6rneklemdeki \u00f6\u011frencilerin %40’\u0131, \u00f6\u011fretmenleri yapt\u0131klar\u0131 zorbal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tepki vermediklerinde bu davran\u0131\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme e\u011filimi g\u00f6steriyorlar. \u00c7ocuklar bulunduklar\u0131 ortamdaki otorite fig\u00fcr\u00fc (\u00f6\u011fretmen, ebeveyn vb.) taraf\u0131ndan ceza alma sebepleri a\u00e7\u0131klanmadan ceza ald\u0131klar\u0131nda ya da yapt\u0131klar\u0131 k\u00f6t\u00fc davran\u0131\u015f hakk\u0131nda bunun iyi bir hareket olmad\u0131\u011f\u0131na dair geri bildirim almad\u0131klar\u0131 takdirde bu davran\u0131\u015f\u0131 tekrarlama e\u011filimi g\u00f6steriyorlar. \u00c7al\u0131\u015fma sonucunda zorbal\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 ile \u00e7ocuklar\u0131n yeti\u015ftirilme tarz\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu sonucu elde edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Zorba \u00e7ocuklar genellikle ihmal edildikleri bir ortamda yeti\u015ftikleri i\u00e7in ailelerinin bu konuda fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 yok denecek kadar az olabiliyor. \u00c7ocu\u011funun arkada\u015flar\u0131na s\u0131k s\u0131k zarar verici bir harekette bulundu\u011funun fark\u0131na varan bir aile bu konuyu kesinlikle okul y\u00f6netimi ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeli, \u00e7ocu\u011fa bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu yumu\u015fak bir dille anlatmal\u0131 ve ”Seni anl\u0131yorum, sana yard\u0131m edece\u011fim.” mesaj\u0131 vermelidir. Ard\u0131ndan psikolojik destek al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak zorbal\u0131\u011f\u0131n \u00f6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n ilerideki ya\u015famlar\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r etkiye de\u011finmek istiyorum. Zorba davran\u0131\u015f \u00e7o\u011fu zaman ilk olarak s\u00f6zel olarak ba\u015flasa da zamanla yerini fiziksel \u015fiddete b\u0131rak\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nce \u00e7e\u015fitli s\u00f6zel hakaretler ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen zorbal\u0131\u011fa maruz kalmak \u00e7ocu\u011fun zamanla kendisini \u00e7evresinden soyutlamas\u0131na neden olabiliyor. Burada ince bir ayr\u0131m var. Zorbal\u0131\u011fa u\u011frayan baz\u0131 \u00e7ocuklar, kendilerine y\u00f6nelik bu davran\u0131\u015f\u0131n devam etmemesi ya da zorba bireyler ile bir \u015fekilde pozitif bir ili\u015fki kurabilmek i\u00e7in akranlar\u0131na zorba davran\u0131\u015fta bulunmaya ba\u015flayabiliyor. Yani \u015fiddet bir \u015fekilde yine \u015fiddete evrilebiliyor. Zorbal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadele bu evrilmenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7inde olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n
Maruz kald\u0131\u011f\u0131 zorbal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 ses \u00e7\u0131karmamay\u0131 tercih eden \u00e7ocuklara geri d\u00f6necek olursak bu \u00e7ocuklar ya\u015famlar\u0131 boyunca karar verme, kendini ifade etme, \u00f6z sayg\u0131 konusunda ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar ile kar\u015f\u0131la\u015fabiliyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc u\u011frad\u0131klar\u0131 \u015fiddet onlarda bir \u00e7e\u015fit a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi olu\u015fmas\u0131n\u0131 tetikleyebiliyor. Bu da kariyer ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131, sosyal hayatlar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Toplum i\u00e7erisinde herkes ayn\u0131 ko\u015fullar i\u00e7erisinde yeti\u015fmedi\u011fi i\u00e7in baz\u0131 bireylerin \u015fiddete e\u011filimli olmas\u0131 ola\u011fan bir durumdur ancak bu \u201cnormal olan\u201d haline getirilmemelidir. Zorbal\u0131\u011fa maruz kalan bireylerin de zorba bireylerin de fiziksel, duygusal, ruhsal destek almalar\u0131 gerekmektedir.Bu destek ilk olarak mikro sistemde yani bireyin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7evrede ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Ailesi, \u00e7evresi taraf\u0131ndan hem maruz kald\u0131\u011f\u0131 \u015fiddeti ifade etme hem de bu durumu atlamas\u0131 konusunda desteklenmelidir. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir sistemde ba\u015flayan bu destek makro sisteme de ta\u015f\u0131narak toplum taraf\u0131ndan da g\u00f6sterilmeli ard\u0131ndan devletlerin bu konuda somut, destekleyici ad\u0131mlar atmalar\u0131 gerekmektedir. Bu destek \u00f6rg\u00fcs\u00fc biri ile di\u011feri aras\u0131nda gerek s\u00fcre gerek mesafe olarak ciddi bir fark kald\u0131\u011f\u0131nda bozulabilir. Bu y\u00fczden en k\u00fc\u00e7\u00fck sistemde ba\u015flayan bu destek s\u00fcrekli bir d\u00f6ng\u00fc olarak devam etmelidir.<\/p>\n\n\n\n
KAYNAK\u00c7A :<\/p>\n\n\n\n