Wundt\u2019un kurdu\u011fu laboratuardan itibaren var oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimiz psikoloji aslen \u00e7ok eski bir ge\u00e7mi\u015fe sahip. \u0130nsan\u0131 konu edinmesinden dolay\u0131 asl\u0131nda insano\u011flunun var oldu\u011fu g\u00fcnden itibaren s\u00fcregelir. Ebbinghaus\u2019un da dedi\u011fi gibi: \u201cPsikoloji uzun bir ge\u00e7mi\u015fe fakat k\u0131sa bir tarihe sahiptir.\u201d Psikoloji bir bilim olduktan sonra her pozitif bilim gibi deneyleriyle de ismini duyurmu\u015ftur. Yaz\u0131mda da bize bir\u00e7ok bilgi birikimi sa\u011flayan fakat etik a\u00e7\u0131dan fazlas\u0131yla olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furan deneylerden bahsedece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n
Pavlov\u2019dan ba\u015flamam gerekiyor. Aslen psikolojik bir deney yapma amac\u0131yla yola \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f olsa da psikolojiye en b\u00fcy\u00fck katk\u0131lardan birisini kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Pavlov ve k\u00f6pe\u011fi \u015fimdi de s\u0131k\u00e7a kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z klasik ko\u015fullaman\u0131n temellerini att\u0131. Elbette Pavlov ba\u015fta bilmiyordu k\u00f6pe\u011fe verdi\u011fi yiyecekle ayak seslerinin k\u00f6pekte reflekslere yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131. Sadece salyalama ve sindirim sistemi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Fakat bunu fark ettikten sonra tekrar denemeleriyle klasik ko\u015fullamay\u0131 ad\u0131m ad\u0131m test etti. Ve bu ona Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131rd\u0131. Tabii bize ko\u015fullanman\u0131n insan \u00fczerindeki etkisini ve buradan hareketle ba\u015fka deneyleri\u2026<\/p>\n\n\n\n
Klasik ko\u015fullanma deneyi -her ne kadar korkun\u00e7 sebeplere yol a\u00e7sa da- bir bebek \u00fczerinde de denendi. Watson bu deneyi 8 ayl\u0131k bir bebek de ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Albert\u2019e \u00f6ncelikle fare, ka\u011f\u0131t par\u00e7alar\u0131, maske gibi hayvan ve nesneler g\u00f6sterdi. Her bebek gibi Albert bunlara ola\u011fan tepkiler verdi ve onlara ilgilendi. Daha sonra deneyin o korkun\u00e7 an\u0131 i\u00e7in Albert bo\u015f odada fare ile oynarken b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcr\u00fclt\u00fc ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131, a\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Fareyle her oynad\u0131\u011f\u0131nda o rahats\u0131z edici ses de arkadan verildi. Albert fareden sesi duyacak olman\u0131n korkusu ile hep uzak durdu. En k\u00f6t\u00fcs\u00fc de fare gibi genelle\u015ftirdi\u011fi beyaz, t\u00fcyl\u00fc t\u00fcm nesnelerden korktu. 6 ya\u015f\u0131nda hidrosefaliden hayat\u0131n\u0131 kaybeden Albert bize bir\u00e7ok de\u011ferli bilgi de vermi\u015ftir. Bu deneyden de anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere korkular\u0131m\u0131z ve bir\u00e7ok davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z ko\u015fullanm\u0131\u015f reflekslerimizden ibarettir.<\/p>\n\n\n\n
Bir di\u011fer korkun\u00e7 deney, Stanford hapishane deneyi, sosyal rollerin psikolojimiz \u00fczerindeki etkisi i\u00e7in 1972 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bir deneydi. \u00c7ok masum bir deneme olaca\u011f\u0131 anlat\u0131lan 24 \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi erkek deneklerle yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Gardiyanlar ve mahk\u00fbmlar olmak \u00fczere rollerin verildi\u011fi bir deneme olaca\u011f\u0131 anlat\u0131lan deneyde Zimbardo, toplumun bize y\u00fckledi\u011fi rollerin bizde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 etkiyi g\u00f6rmek istiyordu. T\u0131pk\u0131 bir oyun gibi tasarlanan bu deneyde gardiyanlar \u00f6fkeli, \u015fiddet yanl\u0131s\u0131; mahk\u00fbmlar ise \u00fcrkek ve \u00e7ekimser rollere b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Aslen gardiyan ve mahk\u00fbm olmayan bu insanlar deneyde kendilerinden uzak karakterleri sahiplenmi\u015flerdi. Verilen bu yapay ve yalanc\u0131 g\u00fcc\u00fcn insanlar\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fi ve zalimle\u015ftirdi\u011fi fark edildi. Deney, \u015fiddetin artmas\u0131ndan dolay\u0131 erken bitirilmi\u015f ve ac\u0131 ger\u00e7ekleri ortaya koymu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
Zulm\u00fcn ana konusu oldu\u011fu bir di\u011fer deney ise \u00fcnl\u00fc Milgram deneyidir. 1961 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan deneyde otorite, emri alan ve cezaland\u0131r\u0131lan olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 ki\u015fi bulunuyordu. Test edilen, otoriteye boyun e\u011fmek ya da \u015fahsi vicdan\u0131n h\u00fckm\u00fc ile karar vermekti. Ger\u00e7ek bir ceza olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n, emri alan ki\u015fi cezaland\u0131r\u0131lana elektrik \u015foku verdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Emri alan denek, cezaland\u0131r\u0131lan ki\u015fiye sorular sorar ve ald\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f yan\u0131tlar \u00fczerine ona elektrik \u015foku verir. Her yanl\u0131\u015f cevap elektrik \u015fokuydu. Burada \u00f6nemli olan emre uyulmas\u0131 ya da duyduklar\u0131 rahats\u0131zl\u0131kla deneyi bitirmeleriydi. Deneyin sonucunda Milgram t\u00f6recilik ve arac\u0131l\u0131 durum teorisi olmak \u00fczere iki teori ke\u015ffetmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan\u0131n \u00e7evresi taraf\u0131ndan nas\u0131l \u015fekillendi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ve ac\u0131mas\u0131zca ortaya koydu\u011fu bir ba\u015fka deney ise Canavar \u00e7al\u0131\u015fma idi. Yetimhaneden se\u00e7ilen 22 \u00e7ocu\u011fun \u00fczerinde test edilen bu deneyde konu\u015fman\u0131n d\u0131\u015f etikler ve bask\u0131lar taraf\u0131ndan nas\u0131l etkilendi\u011fini g\u00f6steriyordu. \u0130ki gruba ayr\u0131lan 22 \u00e7ocukta bir gruba olumlu konu\u015fma terapisi di\u011fer gruba ise olumsuz konu\u015fma terapisi verildi. Ayn\u0131 zamanda olumsuz konu\u015fma terapisi alan \u00e7ocuklar e\u011fiticileri taraf\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131land\u0131 ve konu\u015fmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde k\u00f6t\u00fc s\u00f6ylemlere maruz kald\u0131. Bu gruptaki \u00e7ocuklar hayatlar\u0131 boyunca konu\u015fma bozukluklar\u0131 \u00e7ekti ve olumsuz d\u0131\u015f etkilerin izinde hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak Pygmalion etkisinin g\u00f6zlemlendi\u011fi olumlu sonu\u00e7lar do\u011furan bir deneye ge\u00e7mek istiyorum. Pygmalion etkisi yani kendini ger\u00e7ekle\u015ftiren kehanet, beklentilerin ki\u015fiyi olumlu yollara s\u00fcr\u00fckledi\u011fini a\u00e7\u0131klar. Rosenthal ve Lenore Jacobson taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f deneyde rastgele se\u00e7ilen ilkokul s\u0131n\u0131flar\u0131nda \u00e7ocuklara bilgi birikiminde ve derslerinde geli\u015fme g\u00f6stereceklerini s\u00f6ylenmi\u015f ve \u00e7ocuklarda bunun etkisine bakm\u0131\u015flard\u0131r. Olumlu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00e7ocuklarda IQ puan\u0131n\u0131 dahi y\u00fckseltti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu deney olumlu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin en az\u0131ndan olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 geri plan\u0131 itti\u011finin g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n
Miray \u00d6zden K\u0131ran<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wundt\u2019un kurdu\u011fu laboratuardan itibaren var oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fimiz psikoloji aslen \u00e7ok eski bir ge\u00e7mi\u015fe sahip. \u0130nsan\u0131 konu edinmesinden dolay\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[454,17,225],"yoast_head":"\n