(Bu yaz\u0131n\u0131n okunma s\u00fcresi yakla\u015f\u0131k olarak 2 dakika s\u00fcrmektedir.) <\/p>\n\n\n\n
Hayat\u0131m\u0131zdan s\u00fcrekli se\u00e7imler yapar\u0131z: Nas\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131za, kimlerle vakit ge\u00e7irece\u011fimize, hedeflerimize ve daha nicesine. \u00c7o\u011fu zaman bu kararlar\u0131n bize ait oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Peki bu se\u00e7imlere ger\u00e7ekten biz mi karar veriyoruz? Ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcr m\u00fcy\u00fcz? <\/p>\n\n\n\n
Ailemiz, \u00e7evremiz ve i\u00e7inde b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz k\u00fclt\u00fcr, se\u00e7imlerimizi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde etkiler. \u00c7o\u011fu zaman \u201cben se\u00e7tim\u201d dedi\u011fimiz \u015feyler asl\u0131nda bize \u00f6\u011fretilen ya da do\u011fru oldu\u011funa inand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler olabilir. Kararlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 mant\u0131ktan \u00e7ok duygularla \u015fekillenir. Anl\u0131k \u00f6fke, mutluluk ya da kayg\u0131, verdi\u011fimiz karar\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc tamamen de\u011fi\u015ftirebilir. <\/p>\n\n\n\n
Modern Psikoloji, se\u00e7imlerimizin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 s\u00fcre\u00e7ler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fini s\u00f6yler. Ge\u00e7mi\u015f deneyimlerimiz, \u00f6\u011frenilmi\u015f kal\u0131plar\u0131m\u0131z, \u00e7ocuklukta edindi\u011fimiz inan\u00e7lar ve \u00e7evresel ko\u015fullar, karar verme mekanizmam\u0131z\u0131 \u015fekillendirir. Bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re insanlar \u00e7o\u011fu zaman kararlar\u0131n\u0131 verdikten sonra gerek\u00e7elerini sunarlar. Al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z ve duygular\u0131m\u0131z\u0131n da se\u00e7imlerimizi y\u00f6nlendirece\u011finden bahsetmi\u015ftim. A\u00e7ken daha h\u0131zl\u0131 \u00f6fkelenmemiz ya da yorgunken daha kolay vazge\u00e7memiz, bunun en basit ve en \u00f6nemli \u00f6rnekleridir. Yani kararlar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen bir arkaplan\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Bu \u00f6zg\u00fcr irade tart\u0131\u015fmas\u0131 felsefede y\u00fczy\u0131llard\u0131r devam eder. Spinoza\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re insan, \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funu sand\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde asl\u0131nda zorunluluklar\u0131n esiridir ve \u015f\u00f6yle s\u00f6yler; \u201c\u0130nsanlar \u00f6zg\u00fcr olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, \u00e7\u00fcnk\u00fc eylemlerinin fark\u0131ndad\u0131rlar; oysa onlar\u0131 belirleyen nedenlerin fark\u0131nda de\u011fildirler.\u201d Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re se\u00e7imlerimizin \u00e7o\u011fu, i\u00e7 ve d\u0131\u015f nedenlerin zincirleme etkisidir. Biz yaln\u0131zca zincirin son halkas\u0131n\u0131 ya\u015far\u0131z ve ona \u201cbenim se\u00e7imim\u201d deriz. <\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan \u00e7o\u011fu zaman kendi kararlar\u0131n\u0131n efendisi de\u011fildir ancak bu umutsuz bir durum de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc fark\u0131ndal\u0131k geli\u015ftirmek, zincirleri g\u00f6rmemizi sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin bir anda verilen \u00f6fke dolu tepkinin ard\u0131nda \u00e7ocuklukta \u00f6\u011frenilmi\u015f bir savunma oldu\u011funu fark etmek, bizi daha bilin\u00e7li bir karar noktas\u0131na getirir. Belki de ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, nedenlerini bile bile kabullenip yine de o yolu tercih etmektir. <\/p>\n\n\n\n