(Bu yaz\u0131n\u0131n okunmas\u0131 yakla\u015f\u0131k 3 dakika s\u00fcrmektedir.)
Tutumlar\u0131m\u0131z, inan\u00e7lar\u0131m\u0131z ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n uyum i\u00e7inde olmas\u0131 \u00e7o\u011fumuzu iyi hissettirir. Uyumsuz tutum ve davran\u0131\u015flar beynimiz taraf\u0131ndan bir \u00e7at\u0131\u015fma olarak alg\u0131lan\u0131r ve bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ortadan kald\u0131rmak ad\u0131na, tutumlar\u0131m\u0131zda ya da davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zda de\u011fi\u015fim yoluna gideriz ve bu de\u011fi\u015fim genellikle tutumlar\u0131m\u0131z\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za g\u00f6re \u015fekillenmesiyle sonu\u00e7lan\u0131r. Tutumlar\u0131m\u0131z ve davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiden duydu\u011fumuz rahats\u0131zl\u0131k Sosyal Psikolog Leon Festinger taraf\u0131ndan \u201cBili\u015fsel \u00c7eli\u015fki (Cognitive Dissonance)\u201d olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1957 y\u0131l\u0131nda Festinger ve meslekta\u015f\u0131 Merrill Carlsmith Bili\u015fsel \u00c7eli\u015fki etkisini g\u00f6zlemlemek \u00fczere bir deney tasarlad\u0131. Deneye kat\u0131lan kat\u0131l\u0131mc\u0131lara tekrar eden ve ilgi \u00e7ekici olmayan g\u00f6revler verildi. Asl\u0131nda deneyin amac\u0131 bu s\u0131k\u0131c\u0131 g\u00f6revin tamamlanmas\u0131 ile ilgili de\u011fildi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara verilen bu g\u00f6rev tamamland\u0131ktan sonra kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan, kendilerinden sonra gelen kat\u0131l\u0131mc\u0131ya tamamlad\u0131klar\u0131 g\u00f6revin e\u011flenceli bir g\u00f6rev oldu\u011funu s\u00f6ylemeleri istendi. Bu istek kar\u015f\u0131nda rastgele olarak, bir gruba bir dolar verilirken di\u011fer gruba yirmi dolar verildi. Daha sonra bir dolar ve yirmi dolar verilen gruba deneyi e\u011flenceli bulup bulmad\u0131klar\u0131 soruldu. Sonu\u00e7 olarak bir dolar alan ki\u015filerin deneyi yirmi dolar alan ki\u015filere k\u0131yasla daha e\u011flenceli bulduklar\u0131 g\u00f6zlemlendi. Yirmi dolar alan ki\u015filer s\u00f6yledikleri yalan\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ald\u0131klar\u0131n\u0131, yani s\u00f6yledikleri yalan\u0131n yirmi dolara de\u011fdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in s\u00f6yledikleri yalan kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmemi\u015flerdir. Bir dolar alan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar ise s\u00f6yledikleri yalan\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 almad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri i\u00e7in bili\u015fsel bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmi\u015flerdir ve bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 azaltmak i\u00e7in deneye kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek, deneyin e\u011flenceli bir deney oldu\u011funa kendilerini ikna etmi\u015flerdir.
G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda da bir\u00e7ok bili\u015fsel \u00e7eli\u015fki \u00f6rne\u011fine rastlar\u0131z. \u00d6rne\u011fin bir ma\u011fazada \u00e7ok be\u011fendi\u011finiz bir ayakkab\u0131y\u0131 indirimli bir fiyatla g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz ama o ay bu ayakkab\u0131y\u0131 almak i\u00e7in b\u00fct\u00e7eniz m\u00fcsait de\u011fil, \u00fcstelik ayakkab\u0131ya \u00e7ok da ihtiyac\u0131n\u0131z yok. Al\u0131p almamak aras\u0131nda karars\u0131z kalarak ayakkab\u0131y\u0131 ald\u0131n\u0131z. Bu durumda ayakkab\u0131ya kar\u015f\u0131 tutumunuzla davran\u0131\u015f\u0131n\u0131z aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fki olu\u015fur. Ayakkab\u0131ya kar\u015f\u0131 tutumunuz onu almaman\u0131z gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeyken siz ayakkab\u0131y\u0131 ald\u0131n\u0131z, bu durumda ne yapars\u0131n\u0131z? Muhtemelen ayakkab\u0131ya kar\u015f\u0131 tutumunuzu de\u011fi\u015ftirirsiniz. Zaten indirimde ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, asl\u0131nda bu ayakkab\u0131ya ihtiyac\u0131n\u0131z\u0131n oldu\u011funu, bir sonraki ay harcamalar\u0131n\u0131zda daha dikkatli olaca\u011f\u0131n\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnerek zihninizde olu\u015fan \u00e7eli\u015fkiyi en aza indirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. Bir ba\u015fka \u00f6rnek vermek gerekirse, diyette oldu\u011funuz bir zaman diliminde arkada\u015f\u0131n\u0131zla d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n yeni a\u00e7\u0131lan bir fast food restoran\u0131na gitmeyi teklif etti\u011fini hayal edin, b\u00f6yle bir durumda ne yapars\u0131n\u0131z? Diyet yap\u0131yor olu\u015funuz fast food \u00fcr\u00fcnleri t\u00fcketecek olman\u0131zla \u00e7eli\u015fmektedir. Bu durumda \u00e7eli\u015fkiye azaltmak i\u00e7in; bir \u00f6\u011f\u00fcnden bir \u015fey olmaz, ak\u015fam egzersiz yapar\u0131m, yar\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenerek telafi ederim gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerle yiyece\u011fe kar\u015f\u0131 tutumunuzu de\u011fi\u015ftirerek bu \u00e7eli\u015fkiden kurtulabilirsiniz. Bir ba\u015fka se\u00e7enek ise diyette oldu\u011funuzu vurgulayarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir restoran \u00f6nerisiyle bu \u00e7eli\u015fkiye hi\u00e7 girmeyebilirsiniz. Sigaran\u0131n zarar\u0131n\u0131 bildi\u011fi halde zararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunan sigara kullan\u0131c\u0131lar\u0131, s\u0131navdan bir g\u00fcn \u00f6nce ders \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 gerekti\u011fini bilen ama \u00e7al\u0131\u015fmayan ve yar\u0131n sabah erken kalk\u0131p \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131na inanan \u00f6\u011frencinin davran\u0131\u015flar\u0131 gibi pek \u00e7ok durum g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bili\u015fsel \u00e7eli\u015fki \u00f6rnekleri aras\u0131nda g\u00f6sterilebilir.
Konuyu k\u0131saca \u00f6zetlemek gerekirse davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z; sahip oldu\u011fumuz tutumlar, inan\u00e7lar, ge\u00e7mi\u015f deneyimlerimiz etraf\u0131nda \u015fekillenir. Davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z, tutumlar\u0131m\u0131z ve inan\u00e7lar\u0131m\u0131z ile belirli bir uyum i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda zihinsel olarak bir \u00e7eli\u015fki ya\u015far\u0131z ve bu \u00e7eli\u015fki bizi rahats\u0131z eder. Bu rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in genellikle tutumlar\u0131m\u0131z\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z do\u011frultusunda de\u011fi\u015ftirme yoluna gideriz.
Yazar Dilara \u015eahino\u011flu
Kaynak\u00e7a<\/p>\n\n\n\n
Cherry, K. (2021, 20 February). Attitudes and Behavior in Psycholog. https:\/\/www.verywellmind.com\/attitudes-how-they-form-change-shape-behavior-2795897.
Cognitive Dissonance (Leon Festinger). (n.d.). https:\/\/www.instructionaldesign.org\/theories\/cognitive-dissonance\/.
Leon Festinger ve Bili\u015fsel Uyumsuzluk. (2020). https:\/\/aklinizikesfedin.com\/leon-festinger-ve-bilissel-uyumsuzluk\/.(2020)
Akhanl\u0131. E. S. & Do\u011fulu C. (2019). Bili\u015fsel \u00c7eli\u015fki Kuram\u0131 Kapsam\u0131nda Replikasyon \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
“Uyumsuz tutum ve davran\u0131\u015flar beynimiz taraf\u0131ndan bir \u00e7at\u0131\u015fma olarak alg\u0131lan\u0131r ve bu \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ortadan kald\u0131rmak ad\u0131na, tutumlar\u0131m\u0131zda ya da davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131zda de\u011fi\u015fim yoluna gideriz ve bu de\u011fi\u015fim genellikle tutumlar\u0131m\u0131z\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za g\u00f6re \u015fekillenmesiyle sonu\u00e7lan\u0131r.”<\/p>\n","protected":false},"author":54,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,1],"tags":[],"yoast_head":"\n