\u0130nsan, tarihsel s\u00fcre\u00e7te pek \u00e7ok farkl\u0131 disiplinde pek \u00e7ok farkl\u0131 y\u00f6n\u00fcyle ele al\u0131nd\u0131. Kimi zaman bir makine, kimi zaman d\u00fc\u015f\u00fcnen bir hayvan, kimi zamansa sistemin i\u00e7indeki bir birim olarak tan\u0131mland\u0131. Fakat bu varsay\u0131mlar\u0131n \u00f6z\u00fcne inildi\u011finde ana gaye varolu\u015fu anlamak ve insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n prensiplerine \u0131\u015f\u0131k tutmakt\u0131. \u0130nsan\u0131n kendi i\u00e7indeki anlam aray\u0131\u015f\u0131 onu durgun bir su olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131yor ve tabiri caizse denizini arayan akarsulara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyordu. Sava\u015flar, devrimler, y\u00fczy\u0131llar ge\u00e7ti ve d\u00fcnya de\u011fi\u015fti ama insan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve bu davran\u0131\u015flar\u0131n sebeplerini a\u00e7\u0131klamak a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 hala zihnimizin bir k\u00f6\u015fesinde yer etmeye devam ediyor. Zihnimizi kurcalayan davran\u0131\u015f\u0131 ortaya koyma s\u00fcrecini insan istenci ile \u00e7ok ilintili buluyorum. <\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan davran\u0131\u015f\u0131 ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerle ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani yarg\u0131 verme s\u00fcrecinde insan ki\u015fi olma meselesiyle y\u00fcz y\u00fcze geliyor. T\u00fcm irili ufakl\u0131 se\u00e7imler kimyasal bir reaksiyonun par\u00e7alar\u0131 gibi tepkimeye giriyor ve son \u00fcr\u00fcn davran\u0131\u015f olarak kendini g\u00f6steriyor. Peki, t\u00fcm bu tepkimeleri ba\u015flatan \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak kar\u015f\u0131m\u0131za ne \u00e7\u0131kar? Bu noktada Kant\u2019\u0131n bahsetti\u011fi pratik ak\u0131l kavram\u0131na de\u011finmek istiyorum. Kant \u015f\u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor: Pratik ak\u0131l \u201cinsan istemesini\u201d \u00f6n plana al\u0131r ve bu y\u00f6nde i\u015fler yani az \u00f6nce bahsetti\u011fimiz tepkimeyi ba\u015flatan \u015fey insan\u0131n istekleri, arzular\u0131d\u0131r. Burada ak\u0131llar\u0131 \u00e7ok da kar\u0131\u015ft\u0131rmadan daha \u00f6znel \u015fekilde size arzular\u0131n insan\u0131 \u201cki\u015fi olma meselesinde\u201d nas\u0131l y\u00f6nlendirdi\u011finden bahsetmek istiyorum. Daha iyisi olabilme arzusu, daha fazlas\u0131n\u0131 elde etme arzusu, mutu olma veyahut mutlu etme arzusu… \u0130nsan bir s\u00fcr\u00fc arzuyu g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinin i\u00e7ine bir \u015fekilde e\u011fip b\u00fckerek s\u0131\u011fd\u0131r\u0131r ve o \u015fekilde ya\u015far. Arzular \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a g\u00f6\u011f\u00fcs kafesine bask\u0131 yapar, somut bir form olmak iste\u011fiyle dolarlar. \u0130nsan kendi \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bu arzular\u0131 g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinden \u00e7\u0131karmak, bu bask\u0131dan kurtulmak i\u00e7in harekete ge\u00e7ti\u011finde i\u015fte tam bu noktada, d\u00f6ng\u00fc ba\u015flar. Arzular esas\u0131nda insan taraf\u0131ndan var edildi\u011finden bu d\u00f6ng\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 eden bir \u015fey de\u011fil tam aksine insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 sayesinde ortaya koydu\u011fu bir \u00fcr\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
Do\u011fdu\u011fumuz andan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ana dek gerek i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel gerekse karar mekanizmam\u0131z\u0131 kullanarak say\u0131s\u0131z tercihte bulunuruz. Bu tercihlerin tamam\u0131 koca koca ad\u0131mlar de\u011fildir elbette. Kahvemizi sade mi s\u00fctl\u00fc m\u00fc i\u00e7ece\u011fimizden tutun da biriyle tart\u0131\u015f\u0131rken s\u00f6yledi\u011fimiz c\u00fcmlelere, evden \u00e7\u0131karken hangi ayakkab\u0131y\u0131 giyece\u011fimizden arabam\u0131z\u0131 nereye park edece\u011fimize kadar \u00e7ok fazla se\u00e7im yapma ihtimaliyle sar\u0131l\u0131 bir \u00f6m\u00fcr ge\u00e7iririz. Bir ad\u0131m daha ileriye giderek neyi sevece\u011fimizi, neyi sevmeyece\u011fimizi, hangi mizaca sahip olaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da tercihlerimizin i\u00e7erisine kat\u0131yorum. Arzular\u0131m\u0131z\u0131n eylem \u00fczerindeki etkisi i\u015fte t\u00fcm bu davran\u0131\u015flar\u0131 se\u00e7im ya da tercih olarak g\u00f6rmemin sebebi. Arzular buyurgand\u0131r ve benlik bunun etkisinde hareket eder. Zihnimiz bize \u0131zd\u0131rap verecek durumlardan ka\u00e7\u0131n\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc arzusu \u0131zd\u0131rap \u00e7ekmek de\u011fil huzurlu olmakt\u0131r. Bu y\u00fczden seveceklerini ve sevmeyeceklerini se\u00e7er. \u0130nsan yalan s\u00f6ylemeyi g\u00f6r\u00fcr ve sonu\u00e7lar\u0131ndan ho\u015fnut olmaz; arzular\u0131m\u0131z sonu\u00e7tan ho\u015fnut olmak ister ve yalandan ka\u00e7\u0131n\u0131r. Tam aksi ko\u015fullarda do\u011fru s\u00f6ylemenin ona \u0131zd\u0131rap verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen insan ger\u00e7eklerden ka\u00e7\u0131n\u0131p yalan s\u00f6yleyebilir. <\/p>\n\n\n\n
Arzular\u0131n eylemler \u00fczerindeki etkisi ve dolay\u0131s\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen davran\u0131\u015flar daha \u00f6nce bahsetti\u011fimiz \u201cki\u015fi olma meselesi\u201d tamamlay\u0131c\u0131s\u0131 olsa da sonu\u00e7 daima b\u00f6yle olamayabilir. Bir \u00f6rnekle bunu a\u00e7\u0131klayay\u0131m. Ceviz hen\u00fcz ye\u015fil kabu\u011fundan ayr\u0131lmam\u0131\u015fken bir kurt\u00e7uk yumu\u015fak kabu\u011fu delerek cevizin i\u00e7ine girer. \u0130\u00e7ine girdi\u011fi cevizi yava\u015f yava\u015f yiyen bu kurt\u00e7uk zamanla b\u00fcy\u00fcr, cevizi yiyip bitirdi\u011finde art\u0131k ceviz kabu\u011fu sertle\u015fmi\u015f ve kurt\u00e7uk kocaman olmu\u015ftur. Geli\u015fimini tamamlayan kurt\u00e7uk art\u0131k i\u00e7eri girdi\u011fi deli\u011fe g\u00f6re daha b\u00fcy\u00fck oldu\u011fundan kendisini besleyen cevizin i\u00e7ine hapsolur. \u0130nsan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 i\u00e7erisinde yaratt\u0131\u011f\u0131 arzular bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131na h\u00fckmetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ki\u015fi olma meselesi sars\u0131lmaya ba\u015flar. Kurt\u00e7u\u011fa cevizi yemeyi buyuran arzular bir anda kurt\u00e7u\u011fu cevize hapseden bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. K\u0131sacas\u0131 davran\u0131\u015f s\u00fcreci i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 ilerleme arzulara k\u00f6le olmak de\u011fil, arzular\u0131 bir kataliz\u00f6r olarak kullanmakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Y\u0131k\u0131mlar ve ba\u015far\u0131lar, d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ve aya\u011fa kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlar b\u00fcy\u00fck oranda arzular\u0131m\u0131z\u0131n ve tercihlerimizin birer \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u0130nsan\u0131 do\u011fada \u00f6zel k\u0131lan arzu etme ve arzular\u0131 eyleme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yetene\u011fidir. Esas olansa iyiyi arzu etmektir \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi olma meselesini g\u00f6zeten ve insan\u0131n \u00fcst\u00fcne bi\u00e7ilmi\u015f kuma\u015f iyiyi arzu etmektir. Ancak bu \u015fekilde ki\u015fi oma meselesini tamamlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
Yazar: Damla G\u00f6rg\u00fcl\u00fc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Daha iyisi olabilme arzusu, daha fazlas\u0131n\u0131 elde etme arzusu, mutu olma veyahut mutlu etme arzusu… \u0130nsan bir s\u00fcr\u00fc arzuyu g\u00f6\u011f\u00fcs kafesinin i\u00e7ine bir \u015fekilde e\u011fip b\u00fckerek s\u0131\u011fd\u0131r\u0131r ve o \u015fekilde ya\u015far.<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":2114,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"yoast_head":"\n