\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131 anda biter. Harflerin bir araya gelip b\u00f6ylesine y\u00fcrek titretti\u011fine s\u0131k s\u0131k \u015fahit olmu\u015fuzdur, nitekim bu da onlardan biridir. Peki bizlere kendimize gayet normal ola\u011fan yani s\u0131radan gelen bir durumun kar\u015f\u0131 taraf i\u00e7in hi\u00e7 de \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l anlayabiliriz? \u00d6rne\u011fin, magazin alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bir muhabirsiniz, ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z maa\u015f ve ko\u015fullar\u0131n\u0131z da pek parlak de\u011fil. Hatta alm\u0131\u015f oldu\u011funuz para, i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcz ve sarf etti\u011finiz eforla k\u0131yaslanacak olursa olduk\u00e7a komik bir rakam. \u00dcstelik aylard\u0131r haber pe\u015finde ko\u015fman\u0131za kar\u015f\u0131n bilinenin d\u0131\u015f\u0131nda, yani kli\u015fe olaylardan ba\u015fka bir numara yok, haliyle patronunuzdan zam talep etti\u011finizde size bunu hak edecek bir \u015feyler yapman\u0131z\u0131 s\u00f6yleyecek ve kap\u0131n\u0131n yerini g\u00f6sterecektir. Tam o s\u0131ralarda olduk\u00e7a \u00fcnl\u00fc ve k\u00f6kl\u00fc bir ailenin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve tabiri caizse magazin g\u00fcndemine bomba gibi d\u00fc\u015fecek s\u0131rr\u0131n\u0131 bir \u015fekilde \u00f6\u011frendiniz, yaln\u0131z bu s\u0131rr\u0131n \u00f6zelli\u011fi direkt olarak ki\u015fi mahremiyetinin ihlaline giriyor ve ailenin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcyelerinin b\u00f6yle bir durumdan haberi yok. Anlayaca\u011f\u0131n\u0131z \u00f6\u011frenme \u015fekilleri olduk\u00e7a legal bir yolla ger\u00e7ekle\u015fmeli. O halde kesin bir rakamla ifade etmek istersek iki yolunuz var; ya haberi duymam\u0131\u015f gibi yapmak ve taraflar a\u00e7\u0131klama yapana kadar kesin bir \u015fey yazmamak ya da tahmin etti\u011finizden daha y\u00fcksek bir avantaj\u0131n ard\u0131ndan \u00e7ok bekledi\u011finiz terfii almak ve ko\u015fullar\u0131n\u0131z\u0131 iyile\u015ftirmek! Arafta kalman\u0131n k\u0131sa metraj filmi gibi bir durum ortaya \u00e7\u0131ksa da as\u0131l sorgulanmas\u0131 gereken \u015fey do\u011fu\u015ftan getirilen onlarca g\u00fcd\u00fc ve d\u00fcrt\u00fclerimizin aksine ya\u015f ald\u0131k\u00e7a ba\u015fta bak\u0131m ve e\u011fitim verenlerimizin ard\u0131ndan yeti\u015fti\u011fimiz co\u011frafyan\u0131n t\u00fcm mensuplar\u0131n\u0131n kendilerince \u00f6\u011frettikleri ve kendimizce do\u011frular\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturdu\u011fumuz ahlaki, yani etik de\u011ferlerimizi g\u00f6zden ge\u00e7irmektir. B\u00f6yle bir durumda bu t\u00fcr haberlerin do\u011frulu\u011fundan %100 emin olunsa bile o ailede geli\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda olan ve son derece bodoslama \u00f6\u011frenilen bir olay\u0131n ard\u0131ndan ne hale gelece\u011fini bilmek ve bu y\u00fckle birlikte ya\u015famak sizce ne kadar ahlak\u00ee?<\/p>\n\n\n\n
Bir ba\u015fka \u00f6rnek vermek gerekirse, d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki \u00e7eyrek y\u00fczy\u0131l boyunca yakla\u015f\u0131k iki kat\u0131na \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor; kaynaklar\u0131n h\u0131zla t\u00fcketilmesiyle birlikte ba\u015f\u0131m\u0131za gelen felaketleri hala bir tragedya edas\u0131yla kar\u015f\u0131lasak da, ger\u00e7ek olan bu ac\u0131lara getirilen baz\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler(!) mevcut. Bunlardan en \u00f6nemlisi Dan Brown’un da kitaplar\u0131nda s\u0131k\u00e7a i\u015fleyip bahsetti\u011fi, hem ila\u00e7 sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc \u201cdiri tutmaya\u201d hem de daha \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131 ve ya\u015fanabilir\u201d bir d\u00fcnya olu\u015fturmak ad\u0131na bizzat d\u00fcnya sa\u011fl\u0131k \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu n\u00fcfus azaltma politikalar\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, \u00f6zellikle kalabal\u0131k ve kapal\u0131 alanlarda bir ki\u015fi -v\u00fccuduna zehir enjekte edilen- \u00f6ks\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde ya da hap\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda bu her zaman masumane bir hastal\u0131\u011f\u0131n belirtisi olmayabilir, buradaki ama\u00e7 s\u00f6zde daha iyi ko\u015fullar alt\u0131nda ya\u015famak olup var olan t\u00fcm insan\u0131 de\u011ferlerimizi sorgulamaya san\u0131r\u0131m yeter de artar bile.<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi de psikolojideki en \u00f6nemli okullardan birisi olan \u201cdavran\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u201d babas\u0131 olarak bilinen John B. Watson’a bir g\u00f6z atal\u0131m. John Watson ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin en \u00f6nemli bilim insanlar\u0131ndan biri olup kendisine dayat\u0131lan hi\u00e7bir \u015feyi kabul etmemi\u015f ve bilinenin aksine bilinmeyeni ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclebilir eskiklikleri olsa da, ki bu onun ne denli b\u00fcy\u00fck bir bilimci oldu\u011funu engellemez, hala alan\u0131n\u0131n en \u00f6nde gelenlerindendir. Watson, ayn\u0131 zamanda tarihin en bilinen deneylerinden biri olan \u201cK\u00fc\u00e7\u00fck Albert\u201d deneyinin de sahibidir. Deneyi k\u0131saca anlatmak gerekirse alt\u0131 ayl\u0131k bir bebek olan Albert’e yumu\u015fak ve beyaz t\u00fcyl\u00fc sevimli hayvanlar e\u015fli\u011finde korkun\u00e7 \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar, yarat\u0131k sesleri ve daha bir s\u00fcr\u00fc negatif sesler olduk\u00e7a y\u00fcksek bir vol\u00fcmle verilir; bir s\u00fcre sonra deneyden \u00f6nce olduk\u00e7a sempati duydu\u011fu t\u00fcyl\u00fc ve yumu\u015fak hayvanlar\u0131, ses olmadan verilmesine kar\u015f\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck Albert yine de korkmaya ve \u00e7\u0131\u011fl\u0131k atmaya ba\u015flar, bir s\u00fcre sonra huzursuz mutsuz ve sinirli bir \u00e7ocuk h\u00e2line gelir ve ne yaz\u0131k ki sinirden beyninde olu\u015fan \u00f6dem y\u00fcz\u00fcnden yedi ya\u015f\u0131na gelmeden vefat eder. B\u00f6ylece, Watson ko\u015fullu uyaran ko\u015fulsuz uyar\u0131c\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 bulmaktan \u00f6t\u00fcr\u00fc psikoloji tarihine ad\u0131n\u0131 alt\u0131n harflerle yazd\u0131r\u0131r. Sizce t\u00fcm bu ya\u015fananlar etik midir? Ya da insanl\u0131\u011f\u0131n en kli\u015fe sorusuyla sormak gerekirse; kime g\u00f6re, neye g\u00f6re…<\/p>\n\n\n\n
Yazar: Deniz U\u011fur \u00c7il<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131 anda biter. Harflerin bir araya gelip b\u00f6ylesine y\u00fcrek titretti\u011fine s\u0131k s\u0131k \u015fahit olmu\u015fuzdur, […]<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"yoast_head":"\n