Bu yaz ikinci kez Tuz G\u00f6l\u00fc\u2019ne gittim. Pantolonumun pa\u00e7alar\u0131n\u0131 katlay\u0131p g\u00f6l\u00fcn kenar\u0131ndan y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flad\u0131m. Fakat bir t\u00fcrl\u00fc suya ula\u015famad\u0131m. Sadece bir y\u0131l \u00f6nce ayn\u0131 g\u00fcnlerde su seviyesi y\u00fckseliyor diye ilerleyemedi\u011fim g\u00f6lde, bug\u00fcn tek damla bile su yoktu.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcresel bir \u0131s\u0131nma ger\u00e7ekle\u015fiyor. Kutuplar eriyor, su seviyeleri y\u00fckseliyor ve kutup ay\u0131lar\u0131 evsiz kal\u0131yor. Bunlar\u0131 y\u0131llard\u0131r duyuyoruz de\u011fil mi? Fakat k\u00fcresel \u0131s\u0131nma art\u0131k bilimsel ara\u015ft\u0131rmalardan ya da kutuplardan gelen foto\u011fraflardan ibaret de\u011fil. Bu ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ko\u015farak geliyordu ama biz hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131k. Ba\u015fta sadece kutup ay\u0131lar\u0131 evsiz kalacak gibiydi. Y\u0131llard\u0131r do\u011faya yapt\u0131klar\u0131m\u0131zdan dolay\u0131 bir s\u00fcr\u00fc canl\u0131n\u0131n nesli t\u00fckenmi\u015f ve bize bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131. Kutup ay\u0131lar\u0131 yok oldu\u011funda da bize bir \u015fey olmayacakt\u0131. B\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Peki ya k\u00fcresel \u0131s\u0131nma sadece kutup ay\u0131lar\u0131n\u0131n evsiz kalmas\u0131 m\u0131 demek?<\/p>\n\n\n\n
Bu soruya cevap bulmak i\u00e7in arama butonuna \u201ca\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar\u201d yazman\u0131z yeterli. \u00c7\u0131kan haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6yle; Japonya\u2019da a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklar nedeniyle 140 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti, Kanada\u2019da s\u0131caktan dolay\u0131 54 can kayb\u0131, A\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak trafolar\u0131 patlat\u0131yor, \u0130sve\u00e7\u2019te 24 saatte 80 yerde orman yang\u0131n\u0131, ar\u0131lar s\u0131caktan telef oldu, s\u0131caklar asfalt eritti, Almanya\u2019da s\u0131caktan dolay\u0131 pist zarar g\u00f6rd\u00fc, u\u00e7u\u015flar iptal edildi, Tunca nehri kurudu\u2026<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte durum bu, bizler hi\u00e7bir \u015fey yapmad\u0131k bu y\u00fczden k\u00fcresel \u0131s\u0131nma art\u0131k yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda, kutuplarda de\u011fil. \u0130stanbul\u2019da yan\u0131p kavrulurken bir anda ceviz b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde dolu ya\u011fmas\u0131n\u0131, \u00fclkenin bir b\u00f6lgesinde sel olurken di\u011ferinde a\u015f\u0131r\u0131 kurakl\u0131k g\u00f6r\u00fclmesini, bir saatte iki ayl\u0131k ya\u011f\u0131\u015f d\u00fc\u015fmesini, ger\u00e7ekle\u015fmese de T\u00fcrkiye\u2019ye yap\u0131lan f\u0131rt\u0131na uyar\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelebilir miyiz? Bunlar ve haber ba\u015fl\u0131klar\u0131 k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n art\u0131k durdurulamayacak seviyelere ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve iklimimizi de\u011fi\u015ftirdi\u011finin bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n
IPCC (H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli) iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini geri \u00e7evirme \u015fans\u0131m\u0131z\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat \u0131s\u0131nman\u0131n 2 derecede sabit kalmas\u0131 i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n bu y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda karbon t\u00fcketimini tamamen bitirmesi gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bu da k\u00f6m\u00fcr, do\u011falgaz ve petrol t\u00fcketiminin s\u0131f\u0131rlanmas\u0131 demek. Ama maalesef petrol, k\u00f6m\u00fcr gibi fosil yak\u0131tlar\u0131 elinde bulunduran \u00fclkeler ve \u015firketler bulunmu\u015f b\u00fct\u00fcn rezervleriyle yakla\u015f\u0131k 140 trilyon dolarl\u0131k bir pazar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltmak istemiyorlar. Bu da demek oluyor ki \u0131s\u0131nma 2 derecenin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kacak. Ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck bir teknolojik devrim olmazsa d\u00fcnyan\u0131n 2100\u2019e kadar karbondan ar\u0131nmas\u0131 neredeyse imkans\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
2 derece \u00e7ok az bir art\u0131\u015f gibi geliyor fark\u0131nday\u0131m. Ancak son 4 milyon y\u0131lda bile d\u00fcnya 4 derece \u0131s\u0131nmam\u0131\u015fken, bu y\u00fczy\u0131lda ortalama 4 derecelik bir \u0131s\u0131nmaya do\u011fru ilerliyoruz. Daha bug\u00fcnk\u00fc art\u0131\u015flar ger\u00e7ekle\u015fmeden 2003 y\u0131l\u0131nda, G\u00fcney ve Bat\u0131 Avrupa\u2019da s\u0131cakl\u0131k dolay\u0131s\u0131yla 20.000 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f. Ve \u015fimdiden etkisini bu kadar fazla hissediyorsak 4 derece sonras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ger\u00e7ekten \u00fcrpertici geliyor.<\/p>\n\n\n\n
Peki uluslararas\u0131 d\u00fczeyde ne yap\u0131l\u0131yor, bize d\u00fc\u015fen ne?<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcne kadar imzalanm\u0131\u015f ilk uluslararas\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi anla\u015fmas\u0131 Kyoto protokol\u00fcd\u00fcr. \u0130kincisi 2016 y\u0131l\u0131nda, ayn\u0131 zamanda D\u00fcnya G\u00fcn\u00fc de olan 22 Nisan\u2019da 175 \u00fclke aras\u0131nda imzalanm\u0131\u015f Paris \u0130klim Anla\u015fmas\u0131d\u0131r. Fakat karbon sal\u0131n\u0131m\u0131nda ikinci s\u0131rada yer alan ABD konferanstan \u00e7ekildi ve enerji t\u00fcketiminde ilk 20 \u00fclkeden biri olan T\u00fcrkiye maalesef bu konferansta taraf de\u011fil. Bu y\u00fczden uluslararas\u0131 d\u00fczeyde baz\u0131 aksakl\u0131klar s\u00f6z konusu. Ancak umut verici bir haber de var. Bu anla\u015fma sonucu 46 \u00fclke en ge\u00e7 2050 y\u0131l\u0131nda tamamen yenilenebilir enerjiye ge\u00e7me s\u00f6z\u00fc verdi. Maalesef bu yeterli de\u011fil ancak iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini durduramasak da yava\u015flatmak i\u00e7in bir ad\u0131m say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n
Bizlere d\u00fc\u015fen ise ilk \u00f6nce fark etmek. \u00d6rne\u011fin fark etmeye, t\u00fcketti\u011fimiz bir hamburgerin \u00fcretimi esnas\u0131nda olu\u015fan metan gaz\u0131n\u0131n, 200 saat boyunca yanan ampul\u00fcn sald\u0131\u011f\u0131 metan gaz\u0131yla e\u015f de\u011fer d\u00fczeyde oldu\u011funu bilerek ya da \u201cTek ba\u015f\u0131ma ne yapabilirim ki?\u201d demeyi b\u0131rakarak ba\u015flayabiliriz. Evet birka\u00e7 ki\u015fi ya da ampulle d\u00fcnyay\u0131 kurtarmak imkans\u0131z ama ben inan\u0131yorum ki bireysel anlamdaki de\u011fi\u015fimler \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyecek ve d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in uluslararas\u0131 d\u00fczeyde ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131n\u0131 ve uygulanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lacak. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6neriler<\/strong><\/p>\n\n\n\n Avrupa Birli\u011fi ve T\u00fcrkiye i\u015f birli\u011fiyle yap\u0131lan \u0130klimin Projesi 1.865.000 avroluk bir b\u00fct\u00e7eye sahip ve 2020 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrecek projeleri kaps\u0131yor. T\u00fcrkiyede yap\u0131lan projelere buradan http:\/\/www.iklimin.org\/<\/a> bakabilirsin.<\/p>\n\n\n\n \u0130ki y\u0131l boyunca d\u00fcnyay\u0131 gezerek yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma, \u00f6nlem, g\u00f6r\u00fc\u015fme ve g\u00f6zlemlerini payla\u015fan, Birle\u015fmi\u015f Milletler Birli\u011fi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi el\u00e7isi Lenardo Dicaprio\u2019nun sundu\u011fu \u201cTufandan \u00d6nce\u201d belgeseline Netflix\u2019ten ula\u015fabilirsin. https:\/\/www.netflix.com\/tr\/title\/80141928<\/a><\/p>\n\n\n\n Kutuplar\u0131n erimesine dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in; Ludovico Einaudi, Greenpeace davetiyle kutuplarda piyano resitali d\u00fczenledi. https:\/\/youtu.be\/2DLnhdnSUVs<\/a><\/p>\n\n\n\n Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n Do\u011fan, S. ve T\u00fczer, M. (2011). K\u00fcresel \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ve Potansiyel Etkileri. C.\u00dc. \u0130ktisadi ve \u0130dari Bilimler Dergisi<\/p>\n\n\n\n