Bu yaz\u0131y\u0131 yazmama beni te\u015fvik eden ye\u011fenimin \u00e7\u0131lg\u0131n sorular\u0131yd\u0131. Kendisi 5 ya\u015f\u0131nda. Takdir edersiniz ki art\u0131k sadece nefes almak i\u00e7in konu\u015fmas\u0131na ara veren bir \u00e7ocuk oldu. Bildi\u011fim kadar\u0131yla sorular\u0131na cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum \u00e7\u00fcnk\u00fc aralar\u0131nda hakikaten bilmedi\u011fim sorular var. “Senin sorunun ne dostum? Bu kadar bilgi sana gereksiz” demeden, sorular\u0131n\u0131 terslemeden ve ge\u00e7i\u015ftirmeden cevaplad\u0131m. San\u0131r\u0131m insan merak duygusuyla do\u011fuyor. \u0130nsano\u011flu olarak d\u00fcnyaya geli\u015fimiz de zaten merak sayesinde olmad\u0131 m\u0131? Hz. Adem ve Havva o elmay\u0131 yememi\u015f olsayd\u0131 \u015fimdi belki de cennette sefaya devam ediyor olurduk ama s\u0131rf merak bizi nerelere getirdi. Biraz \u00fczerinde durmak gerekirse:<\/p>\n
Merak kelime anlam\u0131 olarak dikkatin yeni olana \u00e7evrilmesiyle beraber ortaya \u00e7\u0131kan ke\u015ffetme davran\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Bir \u015feyi \u00f6\u011frenebilmek, ke\u015ffedebilmek i\u00e7in \u00f6nce ona kar\u015f\u0131 duyulan bir istek olmas\u0131 gerekir. Merak yeni olana, karma\u015f\u0131k olana veya belirsiz olana kar\u015f\u0131 olur. Soyut bir kavramd\u0131r ve ya\u015fam boyu s\u00fcrer. S\u00fcregelen ya\u015famda iki temel i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. \u0130lk olarak dikkati yo\u011funla\u015ft\u0131rmay\u0131 ve durumla ba\u015fa \u00e7\u0131kmay\u0131 sa\u011flar. \u0130kinci olarak ya\u015fam boyu s\u00fcrmesi \u00f6zelli\u011fi ile bilgi ve yeterli\u011fi art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Soran beyinlere en \u00e7ok \u00e7ocukluk d\u00f6neminde rastlar\u0131z. “Bu ne?” diye sorar. “Elektrikli s\u00fcp\u00fcrge” dersiniz. “Neden??!?” der. Belki o basit bir s\u00fcp\u00fcrgedir bize g\u00f6re ama onun i\u00e7in \u00e7ok fazla belirsizlik i\u00e7erir. Ne i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r, olmazsa ne olur, onun da annesi babas\u0131 var m\u0131, hasta olur mu?… Kelime haznesi dar olan \u00e7ocuk cevap verilebilen bir soru olarak ‘neden’i se\u00e7er genellikle. \u015eunu da unutmamak gerekir ki onlar\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz eder. Terslemeden, sab\u0131rla yan\u0131tlamak gerekir. Onlar i\u00e7in \u00f6\u011frenme motoru olan merak\u0131 k\u00f6reltmek yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck k\u00f6t\u00fcl\u00fck onlara.<\/p>\n
\u00c7ocuklardan konuyu yeti\u015fkinlere getirirsek merak, dolay\u0131s\u0131yla sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenme beyinde \u00f6d\u00fcl olarak alg\u0131lan\u0131r. \u00d6d\u00fcl mekanizmas\u0131 da dopamin salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve kendimizi daha iyi hissederiz. “Okulda da \u00f6\u011freniyorum ama kendimi hi\u00e7 iyi hissetmiyorum” demeyin. Angelina Jolie ile Brad Pitt’in ayr\u0131l\u0131k nedenini \u00f6\u011frendi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Veya i\u015f makinesi izleyen T\u00fcrk halk\u0131. Ben meraktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum bu eylemin. ‘Acaba o kadar ton \u015feyi nas\u0131l kald\u0131racak, nereye b\u0131rakacak, 2 i\u015f makinesi ve 4 i\u015f\u00e7i bir moloz ta\u015f\u0131ma i\u015fini ka\u00e7 saatte yapar?’\u00a0 Bilgiye ne kadar h\u0131zl\u0131 ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131za ba\u011fl\u0131 olarak beyinde bir s\u00fcre devam eden belirsizli\u011fe ba\u011fl\u0131 huzursuzluk yok olmu\u015f ve pozitif bir \u015fekilde nihayete ermi\u015f olur.<\/p>\n
\u0130nsan hayat\u0131 boyunca bir devinim i\u00e7indedir. S\u00fcrekli yeni \u015feylerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, farkl\u0131 deneyimler elde eder. Fakat her kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bildi\u011fi \u015feyler olmaz. Karma\u015f\u0131k, tek seferde \u00e7\u00f6z\u00fclemeyecek \u015feyler de olabilir. Ya\u015fama uyum sa\u011flamak i\u00e7in gayrimuayyen durumdan kurtulmas\u0131 gerekir. E\u011fer durum ki\u015finin ilgisini \u00e7ekmi\u015fse ve dikkat o y\u00f6nde toplanm\u0131\u015fsa beyin var olan belirsizlikten ho\u015flanmaz. Sebebini \u00f6\u011frenmek ve yeni bilgiyi belli bir kal\u0131ba oturtmak ister. Bunun i\u00e7in ki\u015fi ara\u015ft\u0131rma yapar, sorar, \u00f6\u011frenir. Yani merak bir anlamda insan\u0131n geli\u015fmesine ve ilerlemesine temel olu\u015fturur. Bu d\u00fcrt\u00fc sayesinde ke\u015fif yapan insan kendine katt\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131nda ya\u015fama bir \u015feyler katman\u0131n mutlulu\u011funu da ya\u015far. Bilim insanlar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7iren yeni bilgi \u00fcretilmesini sa\u011flayan s\u00fcre\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131v\u0131lc\u0131mla ba\u015fl\u0131yor asl\u0131nda.<\/p>\n
Merak d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc bu kadar \u00f6vd\u00fck ama iyi bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyenler de az de\u011fil. ‘Merak insan\u0131 mezara sokar. Merak kediyi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr.’ gibi fazla merak\u0131n sonunun iyiye ba\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 da baz\u0131 k\u00f6t\u00fc tecr\u00fcbeliler s\u00f6ylemi\u015f. Belki baz\u0131lar\u0131m\u0131z meraktan kaynaklanan bir yaraya sahiptir. Bir yara, kesik izi veya yan\u0131k lekesi olabilir. Fakat \u015funu da unutmamak gerekir ki Alice’yi pe\u015finden s\u00fcr\u00fckleyip harikalar diyar\u0131na g\u00f6t\u00fcren de merakt\u0131r, bu kadar bilimsel ke\u015ffi yapt\u0131r\u0131p hayat\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran da. Her insan\u0131n i\u00e7inde var olan ve beslendi\u011finde, pe\u015fine d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde insan\u0131 beraberinde insanl\u0131\u011f\u0131 g\u00fczel yerlere g\u00f6t\u00fcren de budur. Aziz Nesin de merak\u0131n\u0131 \u015fu dizelerle dile getirmi\u015f ve Ay\u015fe art\u0131k yaz\u0131y\u0131 bitir demi\u015f. Kulak veriyoruz efenim:<\/p>\n
\u0130\u00e7imde bir merak\u00a0<\/em> YAZAR:<\/em> Ay\u015fe \u015eAMLIO\u011eLU \u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bu yaz\u0131y\u0131 yazmama beni te\u015fvik eden ye\u011fenimin \u00e7\u0131lg\u0131n sorular\u0131yd\u0131. Kendisi 5 ya\u015f\u0131nda. Takdir edersiniz ki art\u0131k sadece nefes […]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":1328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[17,369,12,371,370,28,19],"yoast_head":"\n
\n \u00d6yle bir merak ki\u00a0<\/em>
\n \u00d6l\u00fcm\u00fcmden bir ay sonra\u00a0<\/em>
\n Bir g\u00fcnc\u00fck ya\u015famak\u00a0<\/em>
\n Ve\u00a0<\/em>
\n Dostu d\u00fc\u015fman\u0131\u00a0<\/em>
\n Su\u00e7 \u00fcst\u00fc yakalamak…<\/em><\/p>\n