{"id":1245,"date":"2017-02-25T12:23:22","date_gmt":"2017-02-25T09:23:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tpocg.org\/blog\/?p=1245"},"modified":"2017-03-03T14:49:28","modified_gmt":"2017-03-03T11:49:28","slug":"pavlovun-kopeginin-karanlik-tarafi","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.tpocg.org\/blog\/pavlovun-kopeginin-karanlik-tarafi","title":{"rendered":"Pavlov’un K\u00f6pe\u011finin Karanl\u0131k Taraf\u0131"},"content":{"rendered":"

Klasik ko\u015fullanma ders kitaplar\u0131m\u0131zda kendine yer bulal\u0131 uzun zaman oluyor. Say\u0131salc\u0131s\u0131ndan e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7\u0131s\u0131na her \u00f6\u011frenci i\u00e7in bir tan\u0131m\u0131 da vard\u0131r. Mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama yapamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen de \u201cPavlov\u2019un k\u00f6pe\u011fi\u201d der, biz anlar\u0131z zaten. Ama yap\u0131lan tan\u0131mlar \u00e7o\u011fu zaman yetersiz kal\u0131r klasik ko\u015fullanma mevzusunun bir insan davran\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu bilene. \u015e\u00f6yle ki; size en az kendileri kadar \u00fcnl\u00fc otel odalar\u0131nda \u00f6l\u00fc bulunan d\u00fcnya starlar\u0131ndan akl\u0131n\u0131za gelenlerin isimlerini s\u00f6yler misiniz dedi\u011fimde cevaplar\u0131n\u0131z ne olurdu? Peki ya bu \u00fcnl\u00fcleri ortak paydada toplayan \u015fey sadece herhangi bir zaman diliminde, tesad\u00fcfen bir \u015fekilde bir otel odas\u0131nda \u00f6lmeleri de\u011fil desem? \u0130nan\u0131n duyduklar\u0131n\u0131z sizleri klasik ko\u015fullanman\u0131n bir k\u00f6pe\u011fin salya ak\u0131tmas\u0131ndan fazlas\u0131 oldu\u011funa ikna ederdi.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Klasik ko\u015fullanma psikoloji bilimi i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir konudur \u00e7\u00fcnk\u00fc insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir temele oturturken ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131ndan birini temsil eder. Pavlov, deneyinde k\u00f6pe\u011fi \u00f6nce sessiz bir odada tutar ve zil sesi \u00e7alar. K\u00f6pek bu durumda herhangi bir salya tepkisi g\u00f6stermez hepimizin normal kar\u015f\u0131layaca\u011f\u0131 \u00fczere. Daha sonra zil sesi ile birlikte et de verir ve k\u00f6pek de salya ak\u0131tmaya ba\u015flar. Bu s\u00fcre\u00e7 b\u00f6yle devam ederken bir m\u00fcddet sonra k\u00f6pe\u011fe et at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada zil de \u00e7alar ve b\u00f6ylece k\u00f6pek et ile zili e\u015fle\u015ftirir. Deneyin bu g\u00fcnlere gelmesine vesile olan durum ise gayet \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131; k\u00f6pek et olmadan yani sadece zil sesi duydu\u011funda da salya ak\u0131t\u0131r ve Pavlov\u2019un o \u00fcnl\u00fc k\u00f6pe\u011fi tarihe ad\u0131n\u0131 alt\u0131n harflerle yazd\u0131r\u0131r.<\/p>\n

Buraya gelene kadar anlatt\u0131\u011f\u0131m hikaye herkesin bilgisi dahilindeydi. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 taraf ise bundan sonras\u0131 yani insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n da bir \u015fekilde klasik ko\u015fullanmaya \u00f6rnek te\u015fkil etmesi. Whitney Houston<\/a> neden \u00f6ld\u00fc hat\u0131rlar m\u0131s\u0131n\u0131z? 11 \u015eubat 2012\u2019 de gece yar\u0131s\u0131\u00a0 Beverly Hilton otelinde \u00f6l\u00fc bulundu. \u00d6l\u00fcm sebebi sonralar\u0131 k\u00fcvette bo\u011fulma olarak a\u00e7\u0131kland\u0131 ama bir cinayet de\u011fil. Rapora g\u00f6re Houston uyu\u015fturucu y\u00fcz\u00fcnden komaya girdi ve kalp spazm\u0131 ge\u00e7irdi. Zaten \u00e7o\u011fu kayna\u011fa g\u00f6re sanat\u00e7\u0131 uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131. \u00d6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ilgin\u00e7 yapan ise otel odas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmesi t\u0131pk\u0131 di\u011fer starlar gibi; James Gandolfini<\/a> gibi John Belushi gibi Anna Nicole Smith, Janis Joplin, Coco Chanel belki de daha fazlas\u0131.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Psikolog Antonio Cepeda-Benito\u2019a g\u00f6re; \u201cE\u011fer ayn\u0131 dozda madde bir mekanda kullan\u0131l\u0131r ve sonra bu mekan de\u011fi\u015ftirilirse v\u00fccuttaki etkisi de de\u011fi\u015fir yani ayn\u0131 dozdaki madde yeni bir ortamda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda v\u00fccutta daha b\u00fcy\u00fck bir etkiye sebep olur.\u201d<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Belirli bir mekanda madde al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda v\u00fccut bu mekana \u015fartlan\u0131r ve o anda kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 dengeyi bu durum her tekrarland\u0131\u011f\u0131nda sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin, uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 bir birey evinde belirli bir miktar dozda bu maddeyi v\u00fccuduna ald\u0131\u011f\u0131nda v\u00fccut kendini korumaya al\u0131r. Birey ayn\u0131 dozda maddeyi v\u00fccuduna ald\u0131\u011f\u0131 her tekrarda klasik ko\u015fullanma devreye girer ve v\u00fccut ayn\u0131 korumada kal\u0131r. Lakin maddenin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 mekan de\u011fi\u015fime u\u011frarsa mesela birey ayn\u0131 dozda maddeyi bir otel odas\u0131nda, bir barda, ya da gece kul\u00fcb\u00fcnde almaya niyetlenirse bu ko\u015fullanma sekteye u\u011frar ve istenmeyen sonu\u00e7lar do\u011furur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ko\u015fullanma faz\u0131nda bedenin verdi\u011fi denge ve koruma tepkisi yeni mekanda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kamaz ve ayn\u0131 doz madde al\u0131nmas\u0131na ra\u011fmen \u00f6l\u00fcm ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olabilir.<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131 \u201cklasik ko\u015fullanma\u201d sadece Pavlov\u2019un \u015firin k\u00f6pe\u011finin salyalar\u0131 i\u00e7in \u00f6nem te\u015fkil etmiyor. Pek \u00e7ok davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z i\u00e7in a\u00e7\u0131klama da bulabilece\u011fimiz bir alan diyebilirim. Tabii d\u00fcnya starlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelen korkun\u00e7 olaylar\u0131n gizemlerinin ke\u015ffedilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yolda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan bir a\u00e7\u0131klama olmas\u0131 beni de fazlas\u0131yla \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Whitney Houston klasik ko\u015fullanma nedir bilir miydi acaba bilemiyoruz tabii ama kendini \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcren bir ger\u00e7e\u011fin tam da g\u00f6be\u011finde duran bir terim oldu\u011funu bilse belki de o g\u00fcn bulundu\u011fu ortam\u0131 hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmez ve belki de bug\u00fcn o muhte\u015fem sesiyle aram\u0131zda olmaya devam ederdi. Tabii biz onu ve klasik diyebilece\u011fimiz \u015fahanelikteki \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 dinlemeye devam ediyoruz klasik ko\u015fullanmay\u0131 falan bir kenara b\u0131rakarak.<\/p>\n